Eranshahr ایرانشهر Эроншахр

Ба Би-би-си нигох кунем!

2009-01-22T13:40:00.003+05:00

Огози кори телевизиюни форсии Би-би-си навиди хушест барои хамаи (магар охундхо). Арзёбии кори он ва таъсироте бар афкори умуми дар чахони порсигу мегузорад, дар холи хозир чандон сахех нахохад буд. Вале ончи инлисихо мегуянд "first impression" ё пазириши аввалияи бинандагон барои короии ояндаи ин телевизиюн, то андозае муассир хохад буд. Аз нигохи аввал чунин бармеояд, ки телевизиюни форсии Би-би-си масоили чахон ва Эрону Афгонистонро дар конуни таваччухи худ карор дода, вале аз бозтоби зиндагии дах-понздах милюн порсизабон дар Осиёи Миёна (на танхо Точикистон) сарфи назар кардааст. Би-би-си ба чуз як хабарнигор дар Душанбе дигар гузоришгаре надорад. Аз миёни мучриёни барномахои телевизиюн дар Ландан аз Точикистон касе нест ва шояд хамин амр сабаб шуда, ки фукдони хузури порсигуёни минтака бавижа дар барномахои интерактиви ин телевизиюн ба мушохида мерасад. Шояд далелаш ин бошад, ки бисёре аз сокинони Точикистон ва Узбакистон хануз ба телевизиюни форсии Би-би-си дастраси пайдо накардаанд ё хабардор нашудаанд, ки чунин телевизиюне ба кор огоз кардааст. Би-би-си мумкин аст бахона кунад, ки чун дар минтака тамошобини зиёд ва фаъоле надорад, наметавонад сармояи зиёде дар барномахои марбут ба Осиёи Миёна гузорад. Аммо ин бахона ба хеч вачх пазируфтани нест, зеро мавзуъи чалби таваччухи бинандагон боз ба имконот ва махоратхои бозорёбии Би-би-си бармегардад. Масале хаст, ки мегуянд аз як даст овоз барнамеояд. Дар холе ки аз Би-би-си кунише нашавад, чи тур метавон вокунишеро таваккуъ дошт? Бояд гуфт, ки телевизиюни форсии Би-би-си то кунун барои чли таваччухи порсизабонони Осиёи Миёна такрибан хеч коре накардааст, хеч гуна таблигот ва огахие дар бораи кори худ барои мардуми инчо пахш накардааст. Дар намоишхои телевизиюнии худ низ нишон додааст, ки танхо барои Эрон ва Афгонистон кор мекунад. Лоакалл бардошти мо, мардуми махалли, ин аст. Пахши телевизиюне монанди Би-би-си барои мардуми Эрон ва Афгонистон бо таваччух ба низомхои хоким ва камбуди васоили иттилоърасони ва расонахои олтернотив дар баробари расонахои давлати багоят мухимм аст, вале кишвархои Осиёи Миёна, бавижа Точикистон дар ин замина вазъияти бадтаре доранд. Бо таваччух ба вучуди режимхои худкома ва мустабид дар Осиёи Миёна мардуми инчо такрибан дар инзивои хабарии комил карор доранд ва ба расонахои мустакилл ва бетарафонае монанди телевизиюни Би-би-си шадидан ниёзманданд. Масъулони телевизиюни форсии Би-би-сиро лозим аст дар ин бора амиктар бияндешанд ва тамос ва иртиботи бехтаре бо мардуми порсизабони Точикистон ва кишвархои дигари минтака барпо кунанд. Барномахое ки ин телевизиюн дорад, барои бедор сохтани мардуми хобидаи Точикистон ва кишвархои дигари минтака багоят муфиданд. Албатта чалби мухотаб дар чавомеъи мунзавишудаи ин минтака кори осоне нест, вале рисолати Би-би-си ин аст, ки коре анчом дихад, ки "ношуданист". Тафовути Би-би-си аз расонахои дигар хам хамин буда ва бояд бошад, ки дигарон дунболи бозори дастрас ва осон мегарданд, вале барои Би-би-си иттилоърасони ба чавомеъи махруммонда аз иттилоъот ва донишхои имрузи авлавият дорад. Аз тарафи дигар, метавон умедвор буд, ки мардуми мо гом ба гом таваччухи бештаре ба телевизиюни форсии Би-би-си кунанд ва бавижа бо мушорикати худ дар барномахои интерактив дардхову мушкилоти худро бо чахониён ва хамзабононашон дар чахон дар миён гузоранд.

Сонсур чист?

2008-12-18T19:40:00.009+05:00

Сонсур дар фархангномахо ба вазъияте мегуянд, ки дар он сонсургар матолиберо, ки кобили эътироз, пургазанд ё хассос медонад, аз чопашон чилавгири мекунад ва ё аз матн ба дур меандозад. Ин албатта бештар бо матолиби чопи ё матн иртибот дорад, вале ингуна сонсур нисбат ба хунархои аккоси, филм, наккоши, корикотур, шеъру адабиёт, пайкарасози ва бисёр хунархои дигар хам, ки кобили баён хастанд ё ба василаи онхо матолибе баён мешаванд, сурат мегирад.

Анвоъи мухталифи сонсур вучуд дорад, монанди сонсури ахлоки, сонсури низоми, сонсури сиёси, сонсури тичорати ва гайра. Бархе аз ин анвоъи сонсур кобили тавчеханд ва сонсургар ба манзури чилавгири аз эътироз, ё ба хотири чилавгири аз хатар ё зараре, ки шояд фарде ё гурухе аз афрод ё чомеъа дар мачмуъ аз нашри матлаби мавриди назар мутахаммил мешаванд, ба сонсури ингуна матолиб даст мезанад.

Вале дар бархе мавориди дигар, сонсур бад аст ва мавриди интикод ва накухиши гуруххои мудофеъи озодии баён ва рушанфикрон карор мегирад. Дар чунин сурате, мунтакидон мегуянд, ки мардум хакки дастраси ба иттилоъот доранд ва иттилоъоте, ки сонсур шудааст, шоистаи сонсур нест ва сонсургар бо суиистифода аз макоми худ ё ихтиёроти густардааш ба сонсури акоид даст зада ва дар натича хакки мардум ба дарёфти ахбор ва иттилоъотро накз кардааст.

Анвоъи сонсур

Сонсури ахлоки ба вазъе гуфта мешавад, ки дар он матолиб, тасовир ва иттилоъоте, ки аз дидгоххои ахлоки мавриди эроди сонсургар хастанд, сонсур ё катаган мешаванд. Аз намунахои сонсури ахлоки мамнуъияти пурнугрофи ё тасовир ва навиштахои шахватангез аст. Дар бархе кишвархо нашру тавзеъи матнхо ё филму аксхои дорои аносири пурнугрофи мамнуъ шудааст.

Дар бархе кишвархо сонсур дар ин замина махдудтар аст, масалан нашри матолиб ва филмхои дорои тасовири эрутик дар Бритониё то соъати нухи шаб, яъне то замони хоби кудакон мамнуъ аст, вале баъд аз он то посе аз субх мамнуъ нест. Дар бархе аз кишвархои исломи пушидани либосе, ки бархе аз кисматхои баданро нишон дихад, мамнуъ аст. Дар ин маворид ниходи сонсургар сонсурро ба далоили ахлоки ва арзишхои фархангию мазхаби муваччах медонад.

Сонсури низоми, чунончи аз фархангномаи интернетии «Википедиё» бармеояд, мамнуъияти нашри иттилоъотест, ки дорои ахаммияти низоми ва чосуси аст. Кавонини бисёре аз давлатхо ин навъи сонсурро ба манзури хифзи иттилоъоти низоми ва шевахову равишхои чанги ва мавзеъгирихои чанги мукаррар кардаанд ва хадаф аз он чилавгири аз дастёбии душман ба ин иттилоъот махсуб мешавад.

Иттилоъоти низоми ё чосуси ё амнияти, ки шоистаи нашр нестанд, дар бештари кишвархо ба василаи кавонин хифз мешаванд. Дар чунин шароите рузноманигор ва хар фарди дигаре хакки ифшосозии ингуна иттилоъотро, ки «сирри» хонда шудаанд, надорад ва дар сурати ифшо бо мучозоти конуни рубару мешавад. Бархе аз «иттилоъоти сирри» бо гузашти замони муъайян ва бо таъйиди макомоти расми пас аз чанд сол дар дастрасии умум карор дода мешаванд.

Аммо дар бархе кишвархо макомхои давлати аз додани иттилоъот дар хар боб, ки расман ва конунан «сирри» мукаррар нашудааст, худдори мекунанд ва мегуянд, ки ин иттилоъот сирри аст, вале ин рафтор дарвокеъ гайриконунист ва амдан махрум кардани мардум аз дарёфти иттилоъот ба шумор меояд.

Сонсури сиёси вазъиятест, ки дар он давлат ё макомоти давлати ба манзури чилавгири аз норизояти ва эътирози мардум бархе аз иттилоъотро амдан пинхон медоранд, дар холе ки ин иттилоъот ба хеч вачх дар кавонин «сирри» ё «махрамона» каламдод нашудаанд. Кишвархои демукротики чахон ин навъи сонсурро махкум мекунанд, вале он роичтарин навъи сонсур дар бисёре аз кишвархои акабмондаи Ховари Миёна ва Шуравии собик аст.

Диктотурихо хамвора мекушанд дахони расонахоро бибанданд, то ин ки расонахо ва матбуъот заъфхои хукумати онхоро ба мардум ошкор насозанд. Дар чунин сурате макомот аз васоили мухталиф барои сонсури акоид истифода мекунанд, масалан аз роххои фишори конуни, молиёти, саркуби густарда, мучозот ва зиндони кардан, таъкибу суъикасд ва гайра.

Бисёре аз мавориди марг ва катли рузноманигорон дар натичаи суикасди давлатхо ё макомхои чудогонаи давлати, гуруххои мофиёи, фармондехони гуруххои даргир дар чангхо рух медиханд, ки инхо хама аз равишхои бисёр вахшиёнаи бастани чашму гуши мардум ва махрум кардани онхо аз ахбор ва иттилоъоти дурусту сахех аст.

Масалан гузоришгарони созмонхои рузноманигори хамасола аз мавориди зиёди катлу махкумияти рузноманигорон хабар медиханд, ки бештари онхо ба сонсургари дар кишвархои худкома ва диктотури иртибот доранд.

Ин гуна вазъият ба худсонсури доман мезанад ва рузноманигорон ба далели тарсу бим аз фишорхои конунию равони ва беэътимоди ба амнияти шахсии худ баночор аз ироаи иттилоъоти дуруст худдори мекунанд. Худсонсури дар бархе маворид бо манофеъи молии сохибони нашриёт ё расонахо низ иртибот дорад ва дар ин гуна маворид расонахо амдан ба хотири касби дорои ё имтиёз ё барои аз даст надодани он аз ироаи иттилоъоти дурусту сахех ба мардум худдори мекунанд ва хатто гохо амдан иттилоъотро тахриф месозанд.

Ин вижаги бахусус дар расонахои давлати ба мушохида мерасад, чун бештари рузноманигороне, ки барои расонахои давлати кор мекунанд, харчанд дастмузди онхо аз молиёти мардум фарохам мешавад, вале бо носипоси нисбат ба хони мардум ва сарфи назар аз ахлоки рузноманигори, амдан ба таблиги кур-курона ва яктарафаи ин ё он макоми давлати даст мезананд ё хамачо аз дастовардхои макомот мегуянд, дар холе ки шояд вокеъият чизи дигаре бошад.

Сонсури ширкати ё тичорати ба мамнуъияти нашр ва ифшои иттилоъот ё матолибе мегуянд, ки чузъи асрори иктисоди ё молию тичоратии ин ё он ширкат, корхона ё созмон махсуб мешавад. Масалан бархе аз иттилоъоти марбут ба фаъолияти корхонахо ва ширкатхои тичорати ба таври конуни хифз мешаванд ва ширкатхо ва сохибони онхо хакк доранд чунин иттилоъотеро ифшо кунанд.

Аз чумла, дастмузди кормандон ва иттилоъоти молии шахсони хукуки дар бонкхо бояд хифз шаванд ва то замоне ки додгох ба далоили марбут ба чароим дастури тахкики ин иттилоъотро надихад, касе хакк надорад ин иттилоъотро ошкор кунад.

Бонкхо муваззафанд, ки иттилоъоти шахсии муштариёни худро нигох доранд ва ба касе нагуянд, хатто ба маъмурони амнияти ё додситони. Танхо додгох пас аз омузиши иттихомоти ворида алайхи касе метавонад амр бидихад, ки фалон ва фалон итилоъоти марбут ба он шахс бояд тахкик ва ё дастраси маъмурон карда шавад.

Дар ин гуна вазъиятхо истилохи дигаре хам ба кор бурда мешавад, ки он «амнияти иттилоъоти» (information security) ном дорад. Амнияти иттилоъоти ба маънии хифзи иттилоъоти хусуси ва махрамонаи шахрвандон дар бонк, чойи кор ва тахсил, дар ширкатхои мухобироти ва гайра аст.

Доштани амнияти иттилоъоти хакки хар фард аст ва каси дигаре, хатто давлат ва ниходхои вижаи давлати хакк надоранд дар иттилоъоти махрамона ва шахсии касе дастдарози кунанд. Яке аз бахсхои марбут ба ин мавзуъ шунидани зангхои телфуни, хондани номахо ё имейлхои шахси ё назорат бар фаъолияти шахрвандон аз суйи ниходхои вижаи давлатист, ки дар бештари авкот тавчехи конуни надорад ва сазовори махкумият аст.

Каламрави иттилоърасони

Дар Точикистон баъзехо зери мафхуми «амнияти иттилоъоти» дифоъ аз он чи ки «фазои иттилоъоти» мехонанд, хамонро меноманд, ки он баргардон ва фахмиши комилан галате аз мафхуми чахонии «амнияти иттилоъоти» аст. Мафхуми «фазои иттилоъоти» низ сохта ва бофтаи бархе аз расонахои руси ва идеологхои мобаъд-уш-шуравист, ки зоидаи тафаккури тахмилии Шурави ва «Чанги сард» аст.

Тарафдорони мафхуми «фазои иттилоъоти» бар ин боваранд, ки дар арсаи иттилоърасони хам навъе фазо вучуд дорад ва хифзи ин «фазо» аз «фазохои» дигари иттилоъоти барои хифзи амнияти давлати ва фарханги милли зарурист. Аммо агар чунин фазое дарвокеъ вучуд дорад, ин фазо фазои таблиготист, то иттилоъоти, зеро иттилоъот хар чое хаст, ба шеваи сахех ё гайрисахех, хамоно иттилоъот аст.

Дар бархе кишвархо макомот мекушанд фарханги милли ё «фазои иттилоъоти»-и кишварро дар баробари ончи «тахочуми фарханги» мехонанд, хифз кунанд. Аммо ин истилох низ як истилохи голибан идеулужик аст, ки дар нихоят мардумро дар инзивои иттилоъоти карор медихад.

Ин дар холест, ки бар асоси маншури хукуки башар, мардум аз хакки дарёфти иттилоъот бархурдоранд, фарк намекунад, ки чигуна иттилоъот бошад. Дар хеч кучое хам навишта нашудааст, ки макоме ё давлате бояд таъйин кунад, ки мардумаш чи иттилоъотеро дарёфт кунанд ва чи иттилоъотеро на.

Ба ин далел, кушишхои эчоди он чи ба истилох «фазои иттилоъотии вохид» номида мешавад ва хамчунин талоши махдуд кардани дастрасии мардум ба расонахои хоричи ба бахонаи «амнияти иттилоъоти» ё ба истилох «амнияти фазои иттилоъоти» накзи ошкори хукуки башар ва гоме дар чихати махрум сохтани мардум аз дарёфти ахбор ва иттилоъот махсуб мешавад.

Иттилоърасони хам монанди илм ва хунар ватан надорад ва марзхоро намешиносад, ва ба ин далел фарк намекунад, ки чи касе ва аз кадом китъаи чахон ин иттилоъро мерасонад, расонаи дохили, хоричи, бегона ё худи. Аслан чудо кардан ба расонахои «худи» ва «бегона», «руси» ё «точики» ё «инглиси» навъе табъиз махсуб мешавад ва бо ахлоки рузноманигори созгор нест.

Расонахо ва нашриёт ва рузноманигоронро лозим аст танхо ба усули ахлокии рузноманигори такя кунанд ва дакикан бар мабнои ин усул хар хабар ва иттилоъеро, ки сирри махсуб намешавад, конун мамнуъ накардаст ва бо манофеъи умуми иртибот дорад, ба мардум, сарфи назар аз кавмияту давлат, мазхабу чинсият ва вижагихои дигари онхо, бирасонанд.

Сонсур дар хунар ва адабиёт

Чунончи дар боло зикр шуд, сонсур танхо ба матолиби матбуъоти ва расонахо махдуд намешавад. Мавориди сонсур дар хунархои дигар хам ба таври густарда мушохида мешавад. Масалан сонсур дар синемо ба маънии манъи намоиши бархе аз филмхо ё кайчи кардани бахшхое аз филмхо дар бархе аз кишвархост.

Ин гуна сонсур масалан дар Эрон ба далоили носозгории мухтавои филм ё кисмате аз он бо усули мазхаби ва дастгохи сиёси роич аст. Дар бархе маворид филмхо ба далели доштани тасовири шахватангез ё хушунатбор сонсур мешаванд. Бархе мусикихо ва ё матнхои суруду таронахо ба далоили ахлоки ё сиёси сонсур мешаванд.

Дар хунари наккоши ва аккоси ва корикотур хам бештар ба далоили ахлоки (масалан пурнугрофи, матолиби шахватангез) ва сиёси (масалан кашидани корикотурхои рахбарон ва чехрахои сиёсию мазхаби) бархе осор мамнуъ мешаванд, харчанд конун чунин мамнуъиятеро мукаррар накардааст.

Дар адабиёт низ сонсур бештар ба далоили сиёси, ахлоки ва мазхаби сурат мегирад, масалан китоби «Оёти шайтони»-и Салмон Рушди дар бештари кишвархои мусалмони сонсур шудааст. Ва ё кутуб ва осор ва андешахои мунтакидон ва мухолифони режими Шурави дар ин кишвар мамнуъ буд.

Сонсур дар адабиёти омузиши ё кутуби дарси ба маънии галбер (филтр) кардани мухтавои китобхои дарси ва берун андохтани матолибест, ки аз дидгохи сонсургар ё ниходи зидахл, барои омузиш додани кудакон нофарохурд каламдод мешаванд.

Дар ин чо сонсургар шояд дар бархе масоил, монанди пурнугрофи, хаккбачониб бошад, вале дар бархе мавориди дигар макомот амдан бархе хакоики таърихиро аз рох ёфтан ба кутуби дарси монеъ мешаванд ва ба чойи онхо ба манзури шустушуйи магзии кудакон таблиготи низомхои мавчудро ба рох меандозанд, ки рушанфикрон ин тадобирро хамвора махкум кардаанд.

Сонсур дар илм ба маънии монеъ шудан аз ифшои бархе дастовардхои илми ва ихтироъотест, ки шояд ифшои онхо ба манфаъати давлат ё гурухи хукмрон набошад.

Назорат бар илм ва фаъолияти донишмандон дар бархе аз кишвархои акабмонда хеле роич аст ва тахти таъсири давлат ва табакаи хукмрон бархе олимон кушиш мекунанд, дар тахкикоти илми хамон «натоиче»-ро ба даст оваранд, ки гурухи хукмрон мехохад ва ё ба он алокаманд аст, харчанд хакоики бадастомада шояд дигаргуна бошад.

Намунахои ин дар таърихнигори бештар ба мушохида мерасад ва масалан бархе аз давлатхои Осиёи Миёна афроди таърихиро ба таври муболигаомез бузург мекунанд ва ба онхо шукуху шахомат мебахшанд, дар холе ки кисматхое аз таърихро тахриф карда ва дастовардхои он замонро нодида мегиранд ё «афсонахои даврони чохилия» мехонанд.

Сонсур дар накшаи чугрофиёи ё харита ба маънии монеъ шудан аз тасвири бархе чойхо ва маконхои аз нигохи низоми ё амнияти мухимм дар харита аст. Масалан бархе кишвархо ба ширкати «ГуглЭрф», ки накшахои чахонро дар ихтиёри мардум мегузорад, эътироз карда ва хостаанд, ки бархе маконхо ва таъсисотро дар накшахои худ нишон надихад. Накшанигорон хам бо таваччух ба сирри будани бархе таъсисот аз намоиши онхо дар накшахои (харитахои) давлатхо ва чахон худдори мекунанд.

Сонсури "сонсур"

Дар бархе маворид, сухан гуфтан дар бораи худи сонсур ва ошкор кардани равишхои сонсурсози хам мамнуъ аст, ки онро «метасонсур» мегуянд.

Ба ин тартиб, сонсур дар бархе маворид кобили тавчех, вале дар мавориди дигар накухида ва сазовори интикод аст. Масалан корбурди вожахо ва гуфтор ва ибороти тавхиномез ва тахкиромез дар бисёре аз кишвархо сонсур шудааст ва бо мабони ва ахлоки рузноманигори хам мугойират дорад.

Вале бояд ба назар гирифт, ки ин масоил дар кишвархои мухталиф ба шевахои гуногуне мавриди барраси ва халлу фасл карор мегиранд. Дар бисёре аз кишвархои пешрафта мавориди тавхин ва тухмат ва бадгуфтори як мочарои мадани махсуб мешавад ва бар асоси конуни мадани барраси мешавад.

Вале дар кишвархое монанди Точикистон, тавхин ва бадгуфтори чиноят каламдод шуда ва мучозоти сангине нависандаро тахдид мекунад, ки хамин сахтгири худ навъе сонсур аст ва дахони мардумро аз интикод мебандад. Зеро чун таърифхои мушаххасе аз интикод ва тавхину тахкир вучуд надорад, чи басо ки интикодоти муаддабона ва дуруст хам ба маънии тавхин ва тахкир нависандаро ба додгох хохад бурд.

Гузашта аз ин, дар соли гузашта (2007) давлати Точикистон мукаррароте тасвиб кард, ки тибки он тавхин ва гуфтори бад дар интернет хам сонсур мешавад, дар холе ки таърифи мушаххасе аз интернет ва расонахои интернети дода нашудааст.

Аз намунахои дигари сонсур дар Точикистон вучуди конуне чудогона дар иртибот бо тавхин ва тахкир нисбат ба раиси чумхурист. Конуни асосии Точикистон хамаи шахрвандонро дар назди конун баробар эълом мекунад ва табиъист, ки бар асоси ин конун барои тавхин ва тахкир нисбат ба як шахс, аз чумла раиси чумхури, мучозоте мукаррар шудааст.

Вале ичрои конуне чудогона дар мавриди тахкиру тавхин нисбат ба раиси чумхури нишон медихад, ки раиси чумхур бар хилофи конуни асоси аз шахрвандони дигар аз имтиёзи бештаре бархурдор аст ва аз дидгохи хукукдонхо ин амр асли баробарии шахрвандон дар конуни асосиро зери суол бурдааст.

Tajiks condemn Afghan chauvinist group threatening Dr Pedram

2008-08-23T12:06:00.006+05:00

Мурочиатнома

Икдоми Чиргаи чавонони хизби миллигарои «Афгон миллат» ва гуруххои тундрави дигар дар содир кардани хукми катл барои шоир ва донишманди тавонои Афгонистон ва раиси хизби Кунгураи миллии Афгонистон, Латифи Пидром, ки 15 сол боз узви раёсати чамъияти байналмилалии «Пайванд» низ хаст, икдоме бар зидди як шахс нест, балки икдомест басо хатарнок бар зидди як чараёни бузурги равшанфикри, тозаандеши ва навсозию навовари.

Илова бар он эъломи чоизаи 200 хазор доллар барои «овардани сари Латифи Пидром», ки аз он буйи террор, вахшоният ва хушунати бемисл бо таъбирхои асримиёнаги меояд, бори дигар чомеаи чахониро водор месозад, то дар амал бар эчоди терроризм ва хомиёни пинхону ошкори ин чараёни махуф мавзеъгири намояд.

Мо мутмаинем, ки агар пеши рохи ин чараён гирифта нашавад, катъан он бар аллайхи дигар чехрахои равшанфикри Афгонистон ва хатто берун аз он хам равона хохад шуд.

Аммо дар ин миён сукути мармузи давлати расмии Афгонистон ва хомиёни гарбии он (ки фалсафаи хузурашон дар Афгонистон мубориза бо терроризм аст) бисёр нигаронкунанда аст.

Бинобар ин мо бо судури Карори мазкур такозо мекунем:

1. Хукумати ЧИА мавзеи расмии худро дар киболи хизби миллии «Афгон-миллат» ва Чиргаи чавонони вилояти Пактиё ва бозаргонони Пактико эълом ва таъмини амнияти чони Латифи Пидромро расман кафолат дихад.

2. Аз порлумони ЧИА пурсида мешавад, ки ба ин казия расидаги кунад.

3.Кишвархои ИМА, Бритониёи Кабир, Фаронса, Олмон, Канада ва соири хомиёни ЧИА ва хомиёни мубориза бо терроризм дар чахон мавзеи худро дар баробари ин амали хизби «Афгон Миллат» ва хомиёну чонибдорони он ки даъвати ошкор ва хатто сармоягузори барои терроризм аст, муайян кунанд.

4. Ба Шурои Амнияти СММ пешниход карда шавад, ки хизби «Афгон миллат»-ро хамчун хизби ифроти ва хомии терроризм эътироф намояд.

5. Ба сарони кишвархои узви СХШ пешниход карда шавад, ки дар ичлоси карибулвукуъи созмон дар Душанбе (28 августи соли 2008) мавзуъи расидаги ба таассуботи кавми дар Афгонистонро ба чаноби Хомид Карзай гушзад кунанд.

6. Кумитаи дифоъ аз хукуки башари СММ, Созмони хабарнигорони бидуни марз ва дигар созмонхои марбута дар асраъи вакт икдоми Чиргаи чавонони хизби «Афгон миллат» - ро махкум ва химояти худро аз Латифи Пидром эълом намоянд.

7. Аз Анчумани «Пайванд», ки Латифи Пидром 15 сол боз узви он аст, даъват мешавад, ки аз ин узви анчуман химоят ба амал орад.

8. Аз Давлати Точикистон дархост карда шавад, ки то хал шудани казия ба Латифи Пидром панохгох фарохам кунад.

Муъмин Каноат, шоири халкии Точикистон
Мухаммадчон Шакури, академик
Чурабек Назри, узви вобастаи АУ
Махмадова Мехри, номзади илми фалсафа
Равшан Ёрмухаммад, нависанда
Хикмат Рахмат, шоир
Султони Хамад, нависанда
Абдугафори Камол, рузноманигор
Тилло Неккадам, рузноманигор
Нилуфари Собир, рузноманигор
Зиёратшохи Ахмадшох, рузноманигор
Махчуби Кифтон, рузноманигор
Нурали Давлат, рузноманигор
Мавзунаи Мухаммадали, рузноманигор
Мушкиниссо Асозода, рузноманигор
Абдуфаттохи Вохидзода, рузноманигор
Бахриддин Нодиров, рузноманигор
Умари Давлат, рузноманигор
Чахонгири Султон, рузноманигор
Толибшохи Сайидзода, рузноманигор
ва дигарон...

(Friday, 22 August, Dushanbe)

Зартуштномаи Атоуллохи Мучебулох

2008-08-22T14:27:00.002+05:00

Атоуллохи Мучебуллох

Зартуштнома

(Дунболаи Бахши хафтум)

БАХШИ 8.

ФАРГАРДИ 1. АНДАР ЗАНОН ВА ФАРЗАНДОНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ЗАНИ НАХУСТИНИ ПАЙГАМБАР ВА ДУ ПИСАРИ У

Нахустин зан, ки кардам ёд з-ин пеш,
Ба шарму нозу авранду накукеш,
Чу гул буд пайкару боло чу сарве,
Чу мах рухсору гаштан чун тазарве.
Парастанда буд он зан, руз то шом
Ба кори хонаи пури Спитом.
Ба Балх оварда буду хамрахи уй,
Хаме бигзошт рузаш бо накухуй.
Ба кори нек пайваста шабу руз
Або хам мехрубон буданду дилсуз.
Зане буд порсову поккирдор,
Хужиру росткору ростгуфтор.
Нажод аз Офаредуну Манучехр,
Накуному накукору накучехр.
Бизода аз паямбар буд ду фарзанд,
Ахурокешу пурмагзу хирадманд.
Нахустин пури бофарру нижода,
Паямбар ном-ш Урватнар нихода.
Дувумро дид чун Хуршед, в-аз мехр
Хумоюн номи у бинход Хурчехр.
Накушон парвариду рост фархехт,
Зи кажжу аз дуругу дев пархехт.
Хунархо хар якеро нек омухт,
Хирад парварду ганчи дониш андухт.
Ба Эрон он дувон бо некноми
Хаме буданд боарчу гироми.
Ба фарзон чун ду он фарзона фарзанд
Миёни дарпарастон сар кашиданд,
Падар аз бахри ободии кишвар
Дувонро бар худинон сохт сарвар.
Михинро сарвари баргизарон сохт,
Ба дихгонони Эрон-ш ирмагон сохт.
Кихинро бар сипохон рохдон кард,
Пашутанро ба у хамдостон кард.
Ба кишвар хардуро солор бигзошт,
Бихонро пешво дар кор бигмошт...
Яке омухт кишту обдори,
Бипарвардан гиёху барзакори.
Ба мардум чорво парвардан омухт,
Чарову домдори кардан омухт.
Дигарро кард бар Эрон нигахбон,
Ки дорад дур з-он деву дуручон.
Зи душман посбон бошад бихонро,
Ба доду рости дорад чахонро...

КАРДАИ 2. ЗАНИ ДУВВУМИ АШУ ЗАРТУШТ ВА СЕВВУМИН-ХУВУВИ-ДУХТАРИ ФАРШУСТАР

Чунин гуфтанд пирони гузашта
Зи пешин номахо, к-омад навишта,
Дигар зан дошт Зартушти Спитом
Накукирдору бошарму накуном.
Рухон чун оташу пайкар-ш чун мох,
Лабу дандону мую руй дилхох.
Ки шавхар рафта будаш з-ин чахон зуд
Чахонро дар чавони гуфта падруд,
Пас он Зартушт бигрифташ ба худ ёр,
Чу дидаш некному некрафтор.
Буд он зан дуввумин чуфти паямбар,
Расову покдину покгавхар.
Чу дар Балх омаду биншаст вахшур,
Ба дарбори каён Кай сохт-ш дастур,
Каёнро пешкору рахнамо гашт,
Яке аз вежагони подшо гашт,
Хаме омухт дину донишу дод
Шуд у дарбориёнро вежа устод.
Фузун шуд обрую арч шуд беш,
Ба рохи доду дин рафт у басе пеш.
Хаме омухт чисто марду занро,
Дар ин рах бохт чони хештанро.
Хунархо хар чи битвонист, омухт,
Ба дилхо оташи Чисто барафрухт.
Бигуфт аз ростиву растагори,
Расидан дар чахони бахтиёри...
Хавуви духтари Фаршустар ном
Зи хамкешони Зартушти Спитом,
Бародарзодаи Чомосп-Дастур,
Фурузон руйи мохаш чун рухи хур,
Ки бо ёрону хамсолону хешон
Хаме омухт аз вахшур фарзон,
Хирад дид андар у аз беш афзун,
Хунар пур диду зебу фарру орун.
Равонаш пок диду пок гавхар,
Ба уву дини у дил бохт духтар.
Нихони баст андар дил ба-д-у мехр,
Чу оташ сухт аз мехраш накучехр.
Ба модар гуфт рузе он нихон роз,
Ки: «Дарду сузи дилро чорае соз.
Зи тоби оташе бигдохт чонам,
Тапиш натвонам, оромиш надонам.
Шунидам чун аз у испанд ардам,
Зи мехраш дил биогандам хамон дам.
Фуруги хур чун дар чон фитодам,
Хамон дам чону дил бо у бидодам.
Шигарфу жарф дарёест пуршур,
Диле пур гавхари шахвор вахшур.
Чу додам чашм об аз гавхари ноб,
Фуру уфтодам андар коми гирдоб.
Чу зутар хум андар оташам рехт,
Ба магзам гулгули оташ барангехт.
Чу чоми хуми оташзо чашидам,
Майи Чистои чонафзо кашидам,
Фуруге з-оташи мехр омадам пеш,
Гузаштам з-ин чахону рафтам аз хеш.
Кунун з-он оташ андар сузу созам,
Дилу чон аст, нак, з-он дар гудозам...»
Чу бишнид ин сухан модар зи духтар,
Бибурд ин достонро пеши шавхар.
Бигуфт: «У пиру ин духтар чавон аст,
Гули тар ину у боге хазон аст...»
Падар андеша карду гуфт: «Некуст,
Ситам набвад, агар худ дорадаш дуст.
Зи вахшур ин сухан нанхуфт бояд,
Ба-д-у ин рости баргуфт бояд.
Бувад, к-у хохиши духтар пазирад,
Хуш ояд, шоядаш хамсар бигирад».
Пагах Фаршустар назди паямбар
Бигуфт он достони мехри духтар.
Хамедун модари духтар хамон руз
Парешону дил аз андух пурсуз,-
Биомад бар дари Чомосп дастур,
Бигуфт аз мехри он гулрух ба вахшур.
Бигуфто: «Гар раво дорад паямбар,
Набошад боке,ар бидхи-ш духтар.
Чу духтар хостаст уро бигирад,
Раво бишморам, ар у хам пазирад.
Ту хам дасташ бигиру ёри у бош,
Дилаш хуш дору дар темори у бош...»

КАРДАИ 3. БА ЗАРТУШТ РАСОНИДАНИ ЧОМОСП КОРИ ДУХТАРРО

Чу буд хамрохи Кай пайваста дастур,
Нихода гуш бар гуфтори вахшур,
Хамора чустучую пурсу посух
Зи хар дар дошт у бо шохи фаррух.
Зи доду дину аз гоху маху руз,
Зи гашти Моху Хури гетиафруз,
Зи хасту буди чархи гирдгардон,
Набарди зиндагиву марг дар он.
Зи рози осмону он чи дар у,
Зи неку зишту аз гетиву мену.
Дар оташгох оташ мебарафрухт,
Сипанто-ардамон з-у мебиомухт.
Хамебигрифт з-у фархангу фарзон,
Хамебишнид з-у пайгоми Яздон.
Бирафт он руз хам дастур Чомосп
Ба кохи шохи фаррухзод Виштосп.
Чу ташна суи Чайчист аз биёбон
Зи бахри об хурдан шуд шитобон.
Бидид он чой шоху монтронро,
Дуруду офарин хонд он дувонро.
Пазира гашт уро шох хушнуд,
Чунон, к-он руз ойини каён буд.
Нишастанд он се бо хам дар сари кор
Хирадшон рахнамову Вохуман ёр.
Дар он гах ошкоро назди Виштосп
Суви Зартушт руй овард Чомосп.
Бигуфт: «Эй пайки рохи рушнои,
Фуруги мехри боми ошнои,
Хурушону дамон дарёи чисто,
Хушобу бас шигифти, афтидисто!
Шигарфу жарфу пахну бекарони,
Гухар дар ком пуршуру дамони.
Яке розест, хохам бо ту гуфтан,
Ки онро аз ту менатвон нухуфтан.
Гараш бипзири, чандон орадат суд,
Тани чамшедиёнро тор бо пуд.
Гуле Фаршустарро руста дар бог,
Зи рашки руяш озаргун ба дил дог.
Рухаш Хуршед монад, пайкараш-Мох,
Саропо пурфуругу гарму дилхох.
Зи мехру шарму ноз он гул сиришта-ст,
Чу Сарви Кишмар аз боги бихишт аст.
Чунон гулро гулистони ту шояд,
Сазанда богбоне чун ту бояд.
Хувуви номи неки он гули ноз,
Ки дар хубист бо Нохид хамбоз.
Ба фарру зебу нозу шарму озарм,
Дилу рафтору кирдораш хама нарм.
Ба фарзон чашми чон уро чахонбин,
Зи чисто чашми дил равшан нихонбин.
Хирадмандеву дорад сад хунар беш,
Хирадалфанчу аз сад пурхирад пеш.
Ахурокешу поку ростпиндор,
Ашуву порсову неккирдор.
Туро он мохру худ хостор аст,
Паюгийи туро уммедвор аст.
Гули мехри ту руста дар гили у,
Зи мехри туст сузе дар дили у...»
Шаханшах низ чун бишнид гуфтор,
Дар ин андеша бо Чомосп шуд ёр.
Бигуфт: «Эй монтрони чомапардоз,
Хазори хушнавои гулшани роз,
Фуруги бомдоди растагори,
Чароги рахнамои бахтиёри,
Пазир он мохрухро хамсари хеш,
К-аз он чоху бузурги гардадат беш.
Ба мо пайванди хеши чун куни сахт,
Хама хушнуд з-он гардиву хушбахт...»
Чу панди судманди шоху дастур
Шунид, андеша дар дил кард вахшур.
Сари андеша боло карду он гох
Бигуфт: «Оре, чунон бод, эй шаханшох!
Зи фармони ту чун печам сари хеш,
Хувувиро бигирам хамсари хеш».

КАРДАИ 4. СУР ОРОСТАН ВА ПАЮГИИ ХУВУВИ БО АШУ ЗАРТУШТ

Памябар чун ба-д-он гуфтори ёрон
Хамоханги намуду кард паймон,
Ки у хохад гирифт он хубруро,
Хама доранд гар ин орзуро.
Ба хешон дод шох он гох дастур,
Ки бипсечанд бо ойин яке сур.
Биороянд шохона яке хон,
Хурои дастгохи подшохон...
Бихон базми паюги соз карданд,
Ба фардо руз сур огоз карданд,
Ба назди оташи поки фурузон,-
Чу гулнори ба Фарвардин шукуфон,-
Чу ахтар михтарону шоху дастур,
Миёншон хамчу равшан Мехр вахшур.
Ба гирди хони пур аз меваву ноз,
Ба бонги руду май карданд бигмоз.
Миёни духтарон буд андар он сур
Хувуви хамчу Нохид-Ардвисур,-
Фурузон оташи рухсору пуртоб,
Чу дар шаб тофт, гуфти, гавхари ноб.
Ба гирдаш духтарони мохрухсор,
Занону бонувони сарвкирдор,
Зи шоху вижагону чамнижодон,
В-аз они михтарону некзодон.
Ба сони ахтарон пуртобу равшан,
Чу гулхо тозару, хандон ба гулшан,
Чу мургони бихишти чом-чомон,
Сихи сарвони гул бар сар хиромон,
Ба гирди навпаюги мохпайкар,
Дурахшон чун ба гирди Мох ахтар...
Ба дини поку дар кеши Ахуро,
Ба ойини навини маздаясно,-
Ба замзам хонд зутар монтраспанд,
Ду дилро дод бо хам сахт пайванд.
Ба хам бастанд доман он дувонро,-
Хувувиро ву з-он су монтронро.
Ба домоду паюг аз сар фаровон
Бибориданд симу зар таборон.

КАРДАИ 5. БАХШИДАНИ КАЙ ВИШТОСП ВОРАИ ЧАМКАРДАРО БА ЗАРТУШТ

Чу паймони паюги монтрон баст,
Ба Хуви чону дил човид пайваст,
Зи хешу дустон аз бахри домод
Дар он чашни паюги бахшише дод.
Яке аспон-ш доду он дигар меш,
Севум овард богу кушкхо пеш,
Бидодаш хар яке чизе сазовор,
Ба домоду паюги мохрухсор.
Хумоюн шох он гах бахри домод
Ба бахшиш Вораи Чамкардаро дод.
Зи ёру дустон он гох бар сар
Бипошидандашон бас симу гавхар.
Ба домоду паюг он гах зи шоди
Бигуфтанд «офарину нуша боди!»
Чу паймони паюги баста гардид,
Ду чону дил ба хам пайваст човид.
Пасон Зартушт Хувиро ба хона
Бибурду зист бо у човидона.
Ба-д-ин сон шоху дастури хирадманд
Хувувиро ба пайгамбар бидоданд.
Дилу чонро ба у пайваст духтар,
Ба у хуш зиндагони бурд бар сар.

КАРДАИ 6. ЗОДАНИ ЧОР ФАРЗАНД АЗ ХУВУВИ БА ЗАРТУШТ

Ба сар бурданд бо хам солиён чанд,
Зи бону шуд ба гети чор фарзанд.
Нахустин номаш Исатвостар буд,
Дилеру магзванду пурхунар буд.
Чу марде гашт донову хирадманд,
Ба доду ростиву фарру афранд,
Падар дар доду динаш дид бартар
Хирадманду ажиру пурхунартар,
Ба Эрон мубадон мубад гуморид,
Ба доду динаш у довар шуморид.
Чу пайваста зи тухмаш мубадонанд,
Варо бар мубадон сардуда хонанд.
Наводон мубадони дини Зартушт
Ба Эрон омадандаш пушт бар пушт.
Ниёи мубадони додгар уст,
Ба доду дин чахонободгар уст.
Пас аз Садвостар Хуви зи зутар
Се духтар ёфт тобон чун се ахтар.
Френи хонд пайгамбар михинро,
Бути симин тану гесу заринро.
Дувум духтар Трити ном бинход,
Ки севум дар шумор аз модар у зод.
Кихинро ном буди Пуручисто,
Ки магзу дил хама буд пур зи Чисто.
Хирад-ш афзуну пур аз хушу дониш,
Зи чисто боз дар дил чашми биниш.
Се поку порсову покдоман
Ашуву росткору ростпаймон,-
Ба рохи доду дин карданд пайкор,
Буданд он се намуна дар хама кор.
Паямбар он се дар неки бипарвард,
Фурузон чони он се аз хирад кард.

ФАРГАРДИ 2. БА ВОРАИ ЧАМКАРД РАФТАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ПИСАР-ХУРЧЕХРРО ЗУТАР ГУЗОШТАН ВА УРВАТНАРРО БА КОРХОИ КИШОВАРЗИ ГУМОШТАН

Зи гохи бостон пирони огох
Чунин гуфтанд з-он боофарин шох,
Ки бар Зартушт мехре баст чандон,
Чунон, к-аш дусттар медошт аз чон.
Ба-д-он гах к-у Хувувиро пазируфт,
Сари худ кард бо он мохрух чуфт,
Хумоюн Вораи Чамкардаро шох
Ашу Зартуштро бахшид он гох.
Бигуфт: «Он Вора, к-аз Чам ёдгор аст,
Хушу сарсабз чун хуррам бахор аст.
Бимонда мурдарег аз шох Чамшед,
Ки руйи пурфуругаш монд Хуршед.
Набоназдиштгону пурдкешон
Буванд андар парастиш дар дари он.
Худинон суяш аз хар чо шитобанд,
Ки аз тоби фуругаш бахра ёбанд.
Ниёзи хеш бар Маздо бигуянд,
Ба дарду ранчашон дармон бичуянд.
Кунун он Чоргуша Вораи Чам
Туро дар рузи домоди бибахшам.
Ба шахри Чам бирав з-ин пас хамеша,
Чу Чам кун кори дину дод пеша...»
Пас аз якчанд гохе, дар яке руз,
Чу рух бинмуд Хури гетиафруз,
Ашу Зартушт бо Урватнари род
Ба суи Вораи Чам руй бинход.
Писар Хурчехрро бигзошт дар чой,
Сипахро то гузорад нек бар пой.
Сароханги сипохонаш гуморид,
Сипоху разм дар дасташ гузорид.
Ки то хамвора хамрохи Пашутан
Бидорад марзи Эронро зи душман.
Ба доду рости то он хирадманд
Механро дорад аз душман падофанд.
Биомад пушт бар пушташ сипахдор,
Ба марзу буму доду дин нигохдор.
Бу худ бурд Урвататнарро паямбар,
Ки варзигар буд уву домпарвар.
Падар омухт уро домдори,
Кишоварзиву варзу обёри.
Замину об дар дасташ гузорид,
Ки то дону чаву гандум бикорид.
Би куху дашт об овард аз руд,
Бикишту богхо бунёд бинмуд.
Буд у дихгони корогоху доно
Ба кишту варзу дар парвои коло.
Ба-д-у фармуд парвардан паямбар
Чарогохону гову мешу астар.
Биомузад ба мардум то рахи кор,
Зи рохи рост рузи орадаш бор.
Бибандад даст аз торочу дузди,
Хурад аз ранчи дасти хеш музде.
Чу Урватнар ба дастури паямбар
Бишуд солори дихгонони кишвар,
Замину гов буду кору киштан
Ба чойи дуздию торочу куштан.
Ба Эрон солиён аз дасти дихгон
Фузун шуд ганчу нону меваву дон.
Зи бас богу гулистон гашт бунёд
Ба чойи бурдани коло ба бедод.
Зи дузду нобакори дих тихи гашт
Пур аз ганчу бихиву фаррахи гашт
Шуд аз дастурии Урватнари род
Хаме пахнои Эронвич обод.
Чарогохони пахну бекарон пур
Буди аз мешу гову аспу уштур.
Раду саркардаи барзигарон уст,
Хамон солор пири дехкон уст.

КАРДАИ 2. ХОСТГОРИ КАРДАНИ ЧОМОСП ПУРУЧИСТОРО АЗ ЗАРТУШТ

Френи бо Тритои накучехр,
Ки Зартушт он дуро парвард бо мехр,
Бихиву доду дину дониш омухт,
Ба дилшон аз хирад оташ барафрухт,
Чу модар хар ду дар дини ашуи
Бирафтанд аз пайи доду накуи.
Дупоёнро ба дониш рах кушуданд,
Ба доду ростишон рах намуданд.
Чу модар мардумонро рахнамои
Хаме карданд суи рушнои.
Хирад омухтанду донишу дод,
Бикардан зиндаги бо кому озод...
Кихин духти паямбар Пуручисто,
Ки буд магзу дили у пур зи чисто,
Диле бинову хушу ханг бисёр,
Хирад пур, донишу фарханг саршор.
Чу солаш понздах шуд Пуручисти,
Камар бастанданд-ш бо ойин ба кушти,
Даромад дар шумори маздаяснон,
Ба назди оташи поки фурузон-
Ба бочу барсам он хуршедрухсор
Бихонд аз вир мораспанд се бор,
Ки: «Маздоясни астам, зардухишти,
Ахурокеши се рах баста кушти,
Дуручу девро хастам хамистор,
Ба доду рости дар кушишу кор.
Хумат бигзидаму хухту хуварзишт,
Бибастам дасту чашм аз хар баду зишт.
Зи хар ойин бади, к-аз ман падидор
Биомад, ё зи дил бигзашт он кор,
Патат хастам, пушаймонам ман аз он,
Ба се гуфтан бигаштам з-он винохон...»
Дар он навзодаги Чомосп дастур
Бидид он пайкари тобанда чун хур.
Чу дид он мую рую чашму абруй,
Дар оташ сухт, хокистар шуд аз уй.
Дил он гох аз шигифти дод аз даст,
Ба пири мехр бар духтар ба дил баст.
Ба рангу руйи он гулруй дил бохт,
Зи тоби мехри он хуршед бигдохт.
Зи мижгон дар чигар зад сахт тираш,
Ба буйи оху чон дардод шераш.
Лабу дандону чашму рух дилаш бурд,
Зи шарму нозу гуфтори хушаш мурд.
Шикори охувонаш гашт бабраш,
Ба банди гесувонаш шуд хижабраш.
Зи сузи мехраш он пири накуном
Шикеб аз даст доду хобу ором.
Ба-д-ин сон рафт чандин гоху дастур
Биомад хостгори худ зи вахшур.
Бигуфт: «Он гавхари пуртоби шахвор,
Ки дар дарёи чисто шуд падидор,
Сазанда зевари точи сар он аст,
Хуранди гоху ганчи хусравон аст.
Хамон пируза, к-андар точи шохист,
Ба пеши чашми у санги сиёхест.
Ба ман дих, то ба сар бардорамаш ман,
Ба афсар чун гухар бингорамаш ман.
Маро то аз фуруги руйи он мох
Бигардад дида равшан, эй дилогох...»
Паямбар чун ба у хамдостон гашт,
Дили Чомосп аз вай шодмон гашт.
Бигуфт: «Аз модараш пурсу зи духтар,
К-аз эдар чист-шон андеша бар сар».
...Чу пеши духтару зан ин суханро
Бигуфт, аз гуфта хушдил дид занро.
Ду рух аз шарм тар шуд Пуручисти,
Ба шабнам, гуфти, рух гул пок шусти.
Бигуфто: «Гар падар з-ин аст хушнуд,
В-агар модар маро ин рох бинмуд,
Бурун н-оям ман аз гуфти паямбар,
Натобам гардан аз гуфтори модар...»

КАРДАИ 3. ЧАШНИ ПАЮГИ ОРОСТАНИ ЧОМОСП ВА ГИРИФТАНИ У ПУРУЧИСТОРО

... Ба по карданд бихдинон яке сур,
Ба ойини каёну дини вахшур.
Бигустарданд шохона яке хон
Ба пеши Сарви Кишмар назди айвон,
Ба назди Коху Озар-Мехр-Бурзин,
Чунон чун будашон он руз ойин.
Дар он фархунда шоми бих зи сад руз,
Ба назди Озари Мехри дилафруз-
Зи доман Пуручисторо ба Чомосп
Ба паймони паюги баст Виштосп.
«Зихи»-ву «Нуша бод»-у «Офарин» гуфт,
«Бибоди борвар хамчун замин» гуфт.
Ба замзам хонд он гах монтраспанд
Паямбар з-ардамони пок якчанд.
Ба духтар панд доду рох бинмуд,
Зи дину довари-ш огох бинмуд.
Бигуфташ чун бибояд зист уро,
Ашуву рост дар Кеши Ахуро.
Хамеша росткору ростгуфтор,
Хамора порсову поккирдор:
«Ба хушнудийи Додори Тавоно,
Худованди Хирад-Маздо Ахуро,
Ман аз у хосторам ростиро,
Фуруги човидони зиндагиро.
Ки бидхад у ба Зартушти Спитом
Шукуху фарру кому рузиву ном.
Бихишти човидон бахшояд уро,
Ба подоши бихи Маздо Ахуро.
Ки танхо Уст Додори тавоно,
Ба кори ин чахон огоху доно.
Хам ин хамкешу хамрохони моро
Ба коми дил расон, Парвардигоро!
Бихонро рости рохест, к-аз он
Бипайванданд чон бо пок Яздон.
Ба пиндору ба кирдору ба гуфтор
Бидарёбем хушнудийи Додор.
Худоё, рохи дини рост бикшой,
Ба суи растагори рох бинмой!
Паямбарро ба рохи рости дор,
Бибош аз хар бади моро нигахдор.
Кунун, эй Пуручистои Спитом,
Шуди пайванди Чомоспи накуном.
Хамоханги Ашо бар сар барад рост,
Хамеша ёри у Маздо Ахурост.
Фурузон аз хирад чон-ш аст равшан,
Намонад по бурун аз рохи Бахман.
Хирадалфанчу огоху маниш нек,
Хама гуфтори у неку куниш нек.
Чу паймони паюги басти бо у,
Дилу чонро хама пайвасти бо у,
Навода-хурд-духти Хайчатаспи,
Чу мохи дудмони Пайтираспи,
Ту хам бо у бирав, хамдостон бош,
Хамоханги бихону ростон бош.
Туро дар пурдили з-ин рохи равшан
Ба Испандормад бояд расидан...
Бирав, бо шавхари худ шодмон зи,
Хамеша бахтёру комрон зи!»
Пас андар риштаи гуфтор гавхар
Чунин омуд домоди паямбар:
«...Ба рохи рости то рузи мурдан
Зи дасти духтарат хохам бибурдан.
Ба рохи ростиву рушнои,
Бихиву хушдиливу порсои,-
Дилу чон рост бо гуфтору кирдор,
Кунад хамвора бо панди падар кор.
Ба мехру рости бо шавхари хеш
Бикушад бахри суди кишвари хеш.
Биёзад дасти ёри бар сипохон,
Наёрад тохт то душман ба Эрон.
Бигирад дасти дихгону кишоварз,
Ки пур аз бор гардад сар ба сар марз.
Зияд бо ростиву рост мирад,
Бихону ростонро даст гирад.
Чу аз неку куниш шуд пок чонаш,
Ахуро бидхад аз Бахман нишонаш».
Ба домоду паюг он гох аз сар
Бичошиданд зарру симу гавхар.
Зи чо бархост пайгамбар ба-д-он гох,
Чу хуршеде ба гирдаш ахтару мох.
Дари ганчи сухан бикшод вахшур,
Гухар пошид бар сар, гуфти, ганчур.
Бигуфто: «Панди ман покизагонро,
Паюгону хама душизагонро,
Ба домодону мар бихдин занонро
Бихони порсову покчонро.
Паюгонро рахи Ушто намоям,
Ба домодон дари Гушто кушоям.
Ки гуфту панди пайгамбар пазиред,
Бихиву ростиро пеш гиред.
Ба неки дар дилу кирдору гуфтор
Зи бахри рости кушед пайкор.
Шаборузи ба чустори Ашо бед,
Парасторони даргохи Худо бед.
Ки танхо ростию росткори
Расонад ростонро растагори.
Мабодо, эй бихон, бо бад нашинед,
Ки аз пайванди бад чуз бад набинед.
Зи баддил чашм бар неки мадоред,
Ба хоки шура тухми гул мекоред.
Ба гуши чон пазиред инчунин панд:
«Мачуед аз бадон хешиву пайванд».
На бихрад аз бадон пайванд чуяд,
Ки аз бадкеш бад фарзанд руяд.
Хурад захр он гаху ояд ба шеван,
Ки «Дар дузах фитодам, вой бар ман!»
Бадон рузи бихи харгиз набинанд,
Махохед аз баду бадкеш пайванд.
Фуру бандед аз гуфтори бад гуш,
Ки чон торик созад, кам кунад хуш.
Фуруги рости андар рагу пай
Дамад чон ар куни неки паёпай.
Зи дини рост бархурдору дил шод
Хамеша чашми дил бедоратон бод!
Ки биму ранчи Чинвадпул ба пеш аст,
Кучо хар кас кашанда бори хеш аст,
Хурад чони дуруч он чо табу тоб,
Ба дузах дар миёни оташу об.
Бурун ар по нихед аз рохи Маздо,
Шуморо хам расад ин ранч фардо...»
Ба-д-ин сон Пуручисто духти вахшур
Бишуд хамчуфт бо Чомосп-дастур.
Ба хам буданд онон шоду хуррам,
Ба доду рости то вопасин дам.
Ба ободийи кишвар кор карданд,
Ба рохи доду дин пайкор карданд.
Ба Эрон доду дониш густариданд,
Дарахти сабзи чисто парвариданд.
Аз эшон дастгохи шахриёри
Ба фарзон ёфт пойи устувори.
Буданд уфтодагонро ёру дилсуз,
Ба неки рахнамову донишомуз.
Ба бедоду ситам карданд пайкор,
Бибастанд аз бади дасти ситамкор.
Дупоёнро зи дин огах намуданд,
Ба доду кори неки рах намуданд.
Ашо чустанду рохи бахту ушто,
Расиданд аз рахи неки ба Гушто.
Хама панди паямбар кор бастанд,
Тану чон аз хама бад бозрастанд.
Бипайвастанд пас бо шодмони
Равонро бо фуруги човидони.
Ба мену шуд дувонро хуш нишеман
Хамеша хамрахи Мурдоду Бахман.

ФАРГАРДИ 3. ЗАРТУШТ ВА ЗАМОН

КАРДАИ 1. ПЕШГУЙИИ ЗАРТУШТ ОЯНДАИ КИШВАРИ ОРИЁНРО

Паямбар дар чахони менувони
Дарахте дид бо чашми нихони,
Ба боги ориш он урвар чунон руст
Ки будаш хафт шоху тан з-аюхшуст.
Гахе буд бор захру гох позахр,
Гах омад дарду гах дармон аз он бахр.
Чунин пурсид вахшур аз Ахуро,
Ки он рози нихон бикшояд уро.
Худованд Хирад гуфташ ба посух,
Ки: «Эй огохдил вахшури фаррух,
Нахуст он шоху баргу бори зарин
Нишон аз шохи бододест бихдин.
Замоне хаст шохи зарру гохе,
Ки Кай Виштосп дорад подшохи.
Кунад у вежа аз девон миханро,
Ба дузах пас фиристад Ахриманро.
Ба-д-он гах шахри Эрон гардад обод,
Ки дар вай кас ба бихрузи зияд шод.
Дувум, к-он шохи симин пур зи бор аст,
Замони Ардашер Испандиёр аст.
Ки бедоду ситамро сар бикубад,
Дуручу дев з-Эрон пок рубад.
Шикаст орад ба девону дуручон,
Шавад густарда дини бих ба Эрон.
Аз он пас ояд аз он суи дарё
Ба фармон шох-Йун дах сол ин чо.
В-аз у пас девяснону анерон
Ба гохи шохи биншинанду фармон.
Бувад хафтоду ду сол он чунон кор
Ба дасти подшохони ситамгор.
Севум шох аст аз мис пой то сар,
Замони шохи пирузу диловар,
Ки ояд з-ориён он гах падидор,
Кунад пайкор бо деви ситамгор.
Ситонад тахту гох аз девяснон,
Кунад у зинда доду дин ба Эрон.
Чахорум шох руйин аст з-он руй,
Ки ояд гохи додовар чахончуй.
Ки дар хангоми у Дину Ашо боз
Шавад аз доду дониш парчамафроз.
Чу доду рости пируз гардад,
Бувад Эрон падофанд аз хама бад.
Аз у пас бар сари авранги шохон
Писар-ш ояд ба номовар сипохон,
Ба доду рости дорад чахонро,
Барафрозад дурафши коваёнро.
Падид ояд дабире бихраду род,
Яке фарзонае бо донишу дод,
Ки бинвисад Сипанто ардамонро,
Нухуфта дер боз аз мардумонро.
Дигар шох аст арзиз, эй паямбар,
Нишон аз подшохи додгустар,
Ки дар хангоми у ояд падидор,
Рахоибахш марде поккирдор,
Чахонро з-Ахриман бахшад рахои,
Намояд рох суи рушнои.
Шавад кайку калаф аз ин чахон гум,
Наояд з-Ахриман ранче ба мардум.
Зи бими Сушиёнс он гах харастар
Нихон гардад ба торики фурутар.
Шашум шохе, ки мебини зи пулод
Бувад ангора аз осоишу дод.
Падид ояд дар он хангом шохе,
Шахи фаррухниходу додхохе.
Накуву додбахшу додгустар,
Хирадманду ашуву додпарвар.
Ба доду рости дорад чахонро,
Рахо созад зи банд эрониёнро.
Яке марди дуруге оварад дин,
Биангезад касонро бар рахи кин.
Дихад он шохи фаррухрузи бодод
Дуругин дини уро зуд бар бод...
Ба хафтум шох бингар, к-оханин аст,
Замони душманони доду дин аст.
Ки онон пайравони дев-Ашманд,
Дуругу кину Тарбу рашку хашманд.
Ба чоду тохт хоханд андар Эрон,
Саросар шахру дих созанд вайрон.
Ба дах салсола фармондор бошанд,
Ба дини рост дар пайкор бошанд.
Ба сар оранд он хангом моро
Басе андуху бас патёрахоро.
Бигардад кушта бас бихдин ба бедод,
Шавад вайрона марзу буми обод.
Барандозанд оташхонахоро,
Баранд аз ёдхо номи Худоро.
Бигардад хор он чо оташи пок,
Шавад бад бадтар аз хангоми Заххок.
Бисузад номахои донишу дод,
Равад ганчи нихода пок бар бод.
Пас аз омутиёни деви Асмо
Бигардад деви дигар боз пайдо.
Ки хаст аз кишвари Салми Фаредун,
Фарозанда дурафше сурху гулгун.
Бувад он дев Шедаспи Килиз ном,
Ба чангафзори сурху зини гулфом.
Сипоху пайравонашро кулах сурх,
Дурафшу тегу хону базмгах сурх.
Бигардад хира руйи Моху Хуршед,
Сиях гардад Винанту Тиру Нохид.
Бигарданд ахтарон беранг санге,
Бигардад Мох аз ранге ба ранге.
Зи бедоду ситам ларзад замин сахт,
Вазад бас бодхо бо хашму кин сахт.
Чу соли се хазорум ёфт анчом,
Сар ояд зиндагии зиштфарчом.
Нишону номи бедоду ситам гум
Шавад хамрохи мору муру каждум.
Хирад пируз гардад дар саранчом,
Дигар кас нашнавад аз Ахриман ном.
Биояд рузи Растохез з-он пас,
Расад подоши неку бад ба хар кас.
Пас он гах ромишу осуда хангом
Бихохи ёфт, эй пури Спитом!»

КАРДАИ 2. БУНДАХИШН (ОФАРИНИШ)

Чунин фармуд Зартушти Спитом,
Ки хастиро набуд огозу анчом,
Ба чуз Маздои Бечуну Беанбоз
Набуд чуз бекарон зурвон дар огоз.
Худованди Хирад Маздо Ахуро
Бувиш аз нести овард пайдо.
Дар он зурвони беогозу анчом,
Ки буд бе чунбишу яксону ором,
Ахуро чунбишу огоз дар дод,
Хаме анчомаш-андар хост бинход.
Ба зурвон дод у огозу анчом,
Ба хар пармуда у фармуд фарчом.
Нахуст огоз бахшид у замонро,
Ба Мену сохт бундоди чахонро.
Хама ангошт дар андешаву дил,
Зи боми Мехр то жарфи сиях гил.
Хирадро офариду гавхари чон,
Фурухархои пок он чову урвон.
Чахоне равшану поку фурузон,
Ба мену чун фуруг озод буд чон.
Падид овард гетиро пас он гох,-
Замину осмону ахтару мох.
Ашоро андар он бинход ханчор,
Ки гардад ин чахон бар коми Додор.
Равон бахшиду бо чон сохт пайванд
Ба танхову ба пайкархо Худованд.
Тани пайваст Маздо бо равони,
Ба хам омехт гети-менувони.
Ба гети чунбишу чон дод Маздо,
В-аз эдар зиндагони гашт пайдо.

КАРДАИ 3. ГУМЕЗИШН (ОМЕЗИШ)

Падид омад ба гети пас ду неру,
Яке неруи бад, дигар-ш неку.
Сипанто-ман яке-некуманашни,
Дигар Ахро-ман, они бадкунашни.
Сипанто-ман буд он андешаи пок,
Фуруге буд варчованду беок.
Ба гети зиндаги бахшиду чон дод,
Бихиву шодмони дар чахон дод.
Аз он су Ахриман аз Дузахи тор
Биомад бо Сипантоман хамистор.
Падид овард маргу бесариро,
Дуругу чодуву деву париро.
Ба-д-ин сон он дуро омезиш омад,
Ба чанги хамдигар ангезиш омад.
Сипантоман ба гети зиндагони
Хамебахшиду бахту шодмони.
Хама пармудаи некуву зебо
Падид овард бо фармони Маздо.
Гучастак Ахриман з-он буд ношод,
Бидодан зиндагиро хост барбод,
Ба руёруйи неки у бади сохт,
Ба чангу кину дар офанд пардохт.
Падид овард озу гушнагиро,
Ба гети дарду ранчу ташнагиро.
Хамедун чангу маргу кину офанд,
Дуругу душманиву тарбу тарфанд.
Ба-д-ин сон шуд чахон се бахш он гох:
Бихишту Дузаху Омехтангох.
Яке Менуву бартар зиндагони,
Фуруги Бекарони Човидони.
Хамон, к-он чойгохи бас баланд аст,
Нишемангохи хафт амшоспанд аст.
Дигар Дузах, ки чойи тираву тор
Фурутар лонаи деви табахкор.
Магоки Ахриман, торик чоест,
Нишеми душманони рушноист.
Миёни Дузаху Менуст Гетик,
Ки ин чо равшан омезад ба торик.
Миёни хар ду неруи хамистор
Ба Гети то Фрашгард аст пайкор.
Замину осмону Моху Хуршед,
Вананту Тиру Бахрому Анохид,-
Хамедун обу хоку оташу бод
Ба гети Гаргари пок ин хама дод.
Гучастак Ахриман-деви базахкор
Падид овард хар чизи табахкор.
Чу мушу мору чун кайку харастар,
Апуша, деви маргу кину дигар...
Хамора ин ду неруи Баду Нек
Ба пайкоранду омезиш ба гетик.

КАРДАИ 4. ГУЗОРИШ-ВИЗОРИШН (ЧУДОШАВИ)

Набарди неку бад хамвора дунбол
Биёбад боз дар ин гетии зол.
Чу омад Рузи Растохез наздик,
Бигардад гети аз бедод торик,
Биояд зода аз тухми паямбар
Ба гети подшохе додгустар.
Ду бор андар чахон ояд чунон мард
Пас аз Зартушт то рузи Фрашгард,
Зи тухми у, ки дар дарё Худованд
Нигохаш дорад аз хар бад падофанд.
Ба-д-он гах дар набарди нек бо бад
Накуи бар бади пируз ояд.
Ба разми вопасин деву дуручон
Хама гарданд нобуду парешон.
Чу гардад рузи Фаршукард наздик,
Шавад Хуршеду Махро руй торик,
Зи нав деву дуручон зинда гарданд,
Ба кушиш бо бихон разманда гарданд,
Бикушад Сушиёнс дар разм бо Бад,
Ашувонро зи нав у зинда созад.
Сипохи Ахриман то човидона
Шавад бишкаста он гах з-ин миёна.
Зи оташ сангу кух он гах гудозад,
Чу оби чуй поён тафт тозад.
Кунад он гох аюхшусти гудозон
Чахонро пок аз деву дуручон.
Гудозон шуяд он чандон рухи хок,
Ки гети аз палидихо кунад пок.
Замину осмону ахтару мох
Хама покиза аз бад гардад он гох.
Шавад Неруи Бад гум з-ин чахон зуд,
Хама он ч-Ахриман-ш овард,-нобуд.
Ахурододагон-хастону бедон,
Зи мохи то фарози боми Кайхон,-
Хама андар Фуруги Бекарона
Биёбад зиндагони човидона.
Ба-д-ин сон Гетиро огозу анчом
Биомад гуфта аз Пури Спитом.

КАРДАИ 5. ГОХНОМАИ ЗАРТУШТ

Шумори гох то хангоми вахшур
Буд аз рохи Ашову аз хирад дур,
Зи нав кард у шумори гохро низ,
Хамондун номи рузу мохро низ.
Шумори сол буд аз гардиши мох
Сари сол аз нишасти шох бар гох.
Гирифт аз гардиши Хуршед вахшур,
Чу дидаш рости дар гардиши Хур.
Дувоздах бахш сируза баробар
Бикард у солу рузе панч дигар.
Чу будаш рахнамо дар рости Рашн
Гирифт он панч рузи вижаро чашн.
Хамедун чоряк рузе, ки дар сол
Фузун буд, руйи хам бишмурд хар сол,
Ба хар соли саду бистум, бифармуд,
Чу мохи сездах бояд биафзуд.
Ба хар соли саду бистум, дар анчом
Биафзуданд як мах, ном-ш Беном.
«Аномак» хонд номи мохи фаррух,
Ки ояд дар замони шохи фаррух.
Чу андар Барра омад гетиафруз,
Баробар гашт андози шабу руз,
Дарояд мохи Фарвардин дар он гох,
Шавад сар солу рузи нав аз ин мох.
Фурухархои некон андар он руз
Фуруд оянд аз Мену ба Навруз.
Дувум Арди-Бихишт он мохи хуншон,
Ки гети дар паяш гардад гулафшон.
Чу Хуршед омад андар хонаи Гав,
Махи Ардибихшт он гах шавад нав.
Чу ояд Хур дар назди Ду Пайкар,
Махи Хурдоди фаррухпай шавад сар.
Чахорум Тирмохи ростпаймон,
Ки тобистон шавад огоз бо он.
Зи рохи Шер чун бигзашт Хуршед,
Дарояд панчумин Мурдоди човид.
Шашум Шахревар ояд, эй накучехр,
Ба хафтум Гуш-Урвон, к-он бувад Мехр.
Ба хаштум бошад Обонмохи фаррух,
Ки Маздо з-оби мехр афрузадат рух.
Чу Хуршед аз Тарозу шуд ба Каждум,
Дар ояд мохи Обон, гохи хаштум.
Зи Каждум чун равад Хуршеди тобон,
Хама паймуда гардад рохи Обон.
Чу аз Каждум баромад, дар Камон шуд,
Шуд Озармоху гохи одурон шуд.
В-аз он пас чун ба рохи Буз равад Хур,
Бигардад бар замин боз аз рахи дур,
Дахум мох андар ояд, ном-ш Даймох,
Ки он буд рузи доди Виспогох.
Пас он Хуршед баргардад ба Хован,
Бувад он рузи си аз мохи Бахман.
Ба Мохи чун дарояд боз Хуршох,
Бувад си руз Аспандормад-мох.
Пас аз анчоми сол он «Панч Хуншон»
Шуданд афзуда хар соле чу чашнон.
Фурухархои поконро сутуданд,
Ба рузи чашн шоду хуш бибуданд.
Ба бих дин аст сируза хама мох,
Ба хар рузе намозе вижа дар гох.
Ба он сируза Зартушти Спитом
Хуранду босазо бинхода буд ном.
Сари мах рузи Хурмузди вахишта-ст,
В-аз он пас Бахману Ардибихишт аст.
Пас он Шахревару он гох Исфанд,
Сипас Хурдоду Мурдод, эй хирадманд.
Даю Озар, дахум фархунда Обон,
Дигар Хуршеду з-он пас Мохи тобон.
Хумоюн Тиру пас фархунда Гуш аст,
Сипас Даймехру мехр асту Суруш аст.
Аз он пас Рашну Фарвардину Бахром,
Пасон Рому Гу-Воду Дай-ба-Дин ном.
В-аз он пас Дену Арду низ Астод,
Пас ояд Осмону боз Замёд.
Ба вопас Монтраспанду Анерон,
Сипанто-вожагону фарри Яздон.
Чу номи руз ояд рост бо мох,
Бидон, к-он рузи чашнон аст он гох.

КАРДАИ 6. ШАШ ЧАШНИ ГОХОНБОР ВА НАВРУЗ

Ба гохи зиндагонии паямбар
Ба чуз Навруз буд шаш чашни дигар,
Зи гохи шох Чамшеду Фаредун
Бимонда мурдареге то ба акнун.
Бихон бо номи «Гохонбор»-ш хонанд,
Гиромиарчу варчованд донанд.
Паямбар чашнхои бостонро
Хаме бигрифту аз нав сохт шонро.
Нахустин Майдюзарми Хумоюн,
Бимонда аз гахи Чамму Фаредун.
Ки он андар махи Арди-Бихишт аст,
Ба гохи хурраму хуш чун бихишт аст.
Бувад огози он аз рузи Хуршед
Равад то Дай-ба-мехри поку испед.
Дувумро Майдйу-шам ном аз он аст,
Ки тобистон-дар он андар миён аст.
Вай аз Хуршедрузи Тир огоз
Шавад то Дай-п-мехр ояд хаме боз.
Севум Пайтишхах аз он ру бувад ном,
Ки хирманбардори он гах ёбад анчом
Бувад ин чашн дар огози пойиз,
Сипос аз меваву дону дигар чиз,
Ки Маздо бандагонро дод афзун,
Дар ин солу маху рузи хумоюн.
Ки аз Аштодрузаш то Анерон
Зи Шехревар бигирад чашнаш Эрон.
Чахорум чашни гохонбори хушнон
Бувад дар Мехрмохи хуштар аз чон.
Хам аз Аштодруз он то Анерон,
Яке чашни бузурге дар худинон.
Ки Оятрим будаш номи гироми,
Наку чашневу гохонбори номи.
Чу гову мешу буз он гох баргашт
Ба хона аз чарогохону аз дашт,
Аз он ру, номаш Оятрим бикарданд,
Ба гохи бостан чупону хованд.
Сипос аз Восно, то дар зимистон
Кунад рузи худинонро фаровон.
Дигар он чашни гохонбори пируз
Ба Дай-аз шонздах то бистумин руз.
Бувад аз Мехрруз он то ба Бахром,
Ки чашне бас бузург аст, эй накуном.
Сада ном аст онро то ба акнун,
Бимонда мурдарег аст аз Фаредун,
Ки андар бостон номи хуши он
Хучаста Майдйор омад ба Эрон.
Зимистонро чу он андар миёна
Буд, онро ном ин шуд з-он бахона.
Хамаспадмед Гохонбори хуншон,
Ки дар пойни сол ояд бахорон,
Бувад он чашн дар поёни Исфанд
Шашум чашни бузургу обруманд,
Бимонда панч рузи вижа, к-аз бас,
Ки дар анчоми сол омад ба вопас,
Бишуд он гох рузу шаб баробар,
Бурун зад сабза дар богу чаман сар,
Фурухархои покону ашувон
Фуруд омад зи мену дар бахорон,
Ба-д-он гах, вежа, андар рузи панчум
Яке чашни бузург орост мардум,
Пагохон гирд омад пиру барно,
Хама дар чашнгоху хонд ясно,
Ба назди оташи поки фурузон,
Ба хушнудии Виспогох Яздон,-
Фурухархои поконро сутуданд,
Ба чашну сур дар карниш бибуданд.
Бисечиданд базму суру бигмоз,
Бузургу хурду шоху бенаво боз...
Чу рафт он панч рузи шодиву сур,
Худинонро чунин фармуд вахшур,-
Ки дар Хурмуздрузи Фарвадинмох,
Нахустин рузи мохи фаррух он гох,-
Шаванд ожир бахри чашни Навруз
Киху мих андар он рузи дилафруз.
Хучаста Рузи навро чашн гиранд,
Гузоранд арчи Озаргар Худованд.
Бигуфт: «Ин чашн чашне бас бузург аст,
Зи некон ёдгоре бас сутург аст.
Фурузанд оташу бошанд дилшод,
Бихоханд аз Ахуро ёрию дод.
Хамора бо шукуху фарру арванд
Хумоюн Рузи Навро чашн гиранд,
Ба чашну суру базми рузи Навруз
Ба доду михрубон бошанду дилсуз.
Набошад чашне аз Навруз барфар,
Яке руз аз хазорон сол бартар...»

ФАРГАРДИ 4. КУШТА ШУДАНИ АШУ ЗАРТУШТ БА ДАСТИ РУХШ ТУР БАРОТУРИ ГУЧАСТАГ

КАРДАИ 1. КУШТАНИ РУХШ ТУР АШУ ЗАРТУШТРО

Аз он рузе, ки шохи Балх бих дин
Гирифту гашт хасту дар бих ойин,
Сию панчаш бирафт аз сол он гох,
Ки Кеши рости пазруфта буд шох.
Ба соли шасту хафтум, з-он ки бар тахт
Ба шохи барнишаст он шохи хушбахт.
Хам аз чанги хаюнон соли хабдах
Бирафту рехт бас хун андар он рах.
Дар он чанг Урватаспи пир бар хок
Бирафт аз теги душкешони нопок.
Зи фарзандони гурду чангии шох
Якояк кушта гаштанд андар он гох.
Аз он пас чанд соле кору пайкор
Ба рохи доду дину пок Додор,-
Бибаста кушти андар Вораи Чам
Дар оташгох буд бо бочу барсам,
Бихонро доду нек андеша омухт,
Хунархо неку кору пеша омухт.
Паямбар пир гашту сол рафташ
Дар он хангом бар хафтоду хафташ.
В-аз он хафтоду хафтум сол зутар
Чихил рузи дигар буд бурда бар сар.
Пайи у девяснони бадандеш,
Фусункорони чодусози бадкеш,-
Гузорида мугон ойиштани уй,
Нихон бигмошта дар куштани уй.
Хаме буд хар кадоме дар пайи у,
Хаме рафтанд хам-хам з-у ба хар су.
Яке муг буд номи зишти у Тур,
Равонторику магзаш хира, дил-кур,
Дарун аз рашку кин пур з-оташу дуд,
Пайи куштори пайгамбар хаме буд.
Нихони дар багал буд тег дар мушт,
Бирафти рузу шаб аз пушти Зартушт.
Ба дини Офаредун буду Чамшед,
Парастид ахтарону Моху Хуршед.
Намуди хешро маздопарасте,
Бибаста куштию барсам ба дасте.
Ба дини бих нихони буд ба пайкор,
Буд андар дил худинонро хамистор.
Фусунгар буду пурнайрангу чоду,
Ба деву Ахриман якрох хусту.
Забону дасту чону дил хама рев,
Дахону гушу чашму руй чун дев.
Зи модар Рухш буди номи он Тур,
Магар буд почноми у Баротур...
Махи Ардибихишту рузи Хуршед,
Зи руйи Шед чун шуд гети испед,
Сапеда бардамиду гетии пир
Ба хован рехт чун мубад фуру шир.
Ашу Зартушт бахри Гохи Хован
Зи нав кард оташи покиза равшан.
В-аз он чо рост омад бар лаби руд,
Ба зухр аз ширу хумаш кард хушнуд.
Сару тан пок он гах з-оби он шуст,
Ба поки, боре, пайванди Худо чуст.
Зи магзи руд дар хован гирифт об,
Ахурокешу чонбахшандаву ноб.
Ба оташгох з-он пас бо дили хуш
Биомад боз назди пок оташ.
Ки ширу хум Хованро кунад соз,
Бигуяд назди оташ бо Худо роз.
Ба-д-он гах Тури чодуи фусункор
Бигашта буд пинхон пушти девор.
Дар оташгох пеши пок озар
Набуд он чо дигар кас чуз паямбар.
Биомад хам-хами девор пас Тур,
Зи доду донишу хушу хирад дур,
Чу дар ойини ясно буд Зартушт,
Нихони андар омад Тураш аз пушт.
Задаш бо теги тез аз пушти у сахт,
Яке захме фусункори нагунбахт,
Ки дил бишкофт-ш теги бадраги душт,
Кашид он гох тег аз пушти Зартушт,
Фуру шорид з-он хун бар тани уй,
Бишуд гулгун зи хун пирохани уй.
Паямбар пас бигашту бо нигохе
Фиканд андар дили он саг табохи.
Бизад бо барсаме, к-аш дошт дар даст,
Чунон, к-он пора гашту сар-ш бишкаст.
Ба пойи у фитод он деви мурдор,
Ба сони мурда гаргин пиркафтор.
Гучастаг пештар худ мурд ноком,
Ба пеши пойи Зартушти Спитом.
Насои зишти он мурдори нопок
Дахон пур гашт аз чирку хасу хок.
Нишаст он гах вахшури хирадманд,
Ба Маздо човидон чон сохт пайванд.
Ахуро кард пирузаш ба душман,
Ба фирдавси барин кардаш нишеман.

КАРДАИ 2. ДАР ВОРАИ ЧАМКАРД БА ХОК СУПОРИДАНИ ВИШТОСП АШУ ЗАРТУШТРО

Чу шох огох гашт аз кори Зартушт,
Ки уро Рухш Тури бадгухар кушт,
Гиребонро дариду зад ба тан тег,
Ба марги дуст хун бигрист чун мег.
Бар аспи тезтак биншаст он дам,
Биомад тафт суи Бораи Чам.
Бидид он чо ба суги зут гирён
Зану фарзанду пайвандону ёрон.
Зи чашмон-ш ашк чун борон биборид,
Зи рух бар хок чуйи хун бишорид.
Ба гиря хок бар сар мепароканд,
Ба шеван рую мую тан хамеканд.
Чу тундар тег дар дил мехурушид,
Чу абр аз чашм ашкаш мебичушид.
Хаме гуфт: «Эй дарег он чашмаи Хур,
Бирафту шуд чахон торик чун гур.
Дарего, з-ин миён гум гашт вахшур,
Ки доду ростиро буд дастур.
Чу рафт он офтоби гетиафруз,
Сиях шуд хамчу шаб дар чашми мо руз.
Бишуд он монтрони чомапардоз,
Хазори шохсори гулшани роз.
Ба Чони Човидон пайваст чонро,
Фуру бигзошт ин чо дустонро.
Супурд у тан ба хоку чон ба Хуршед,
Намурд у, зинда гашту монд човид.
Кунун хуршед рафту з-ин шаби тор
Набошад рохи рафтанмон падисор...»
Насосолорро фармуд пас шох
Барад то бар фарози кухаш он гох,
Гузорад то се руз он чо насоро,
Бихонад бар сари у «Готхо»-ро.
Хамон чо низ созад астудонаш,
Нихад андар дили кух устухонаш...

КАРДАИ 3. АЗ ДАРЁИ КАНСАВ ПАДИД ОМАДАНИ СУШИЁНС АЗ ТУХМИ ЗАРТУШТ БА ГЕТИ

Равони поки Зартушти Спитом
Гирифт ором дар Мену саранчом.
Ба Маздо човидон гардид пайваст,
Зи зиндони худи човид вораст.
Зи тухмаш пешвоён боз шаш мард
Падид оянд то рузи Фрашкард.
Хама аз гавхари поки паямбар
Бигардад зода хар гохе зи модар.
Ба рохи рост мардумро намояд,
Дари ганчи хирад бар ру кушояд.
Барадшон суи бахту растагори,
Ба рохи хушдиливу комгори.
Чу омад рузи Растохез наздик,
Бигардад гети аз бедод торик,
Зи тухми поки Зартушти Спитом.
Биояд додгар шохе саранчом.
Ки номи уст фаррух Ухшият-Ард,
Кунад у подшохи то Фрашкард.
Ки андар номахои пахлавони
Хушедар-Боми номи у бихони.
Ба жарфоби маги дарёи Кансу
Бувад афганда тухм аз гавхари у.
Чу ояд рузи Фаршукард наздик,
Шавад огоз чанги зишт бо нек,
Яке душизае хуршедрухсор,
Худину порсову неккирдор,
Ба фарру зебу яктои хамон гох,
Срутат-Федри бошад номи он мох,
Биояд бар лаби Дарёи Кансуй,
Бишуяд симгун дасту чу мах руй.
Ба гохи бомдод он мохпайкар
Бихохад бахту пирузи зи Гаргар.
Ба пиромуни худ у бингарад пас,
Набинад андар он чо хеч як кас.
Кашад он гах зи тан перохани хеш.
Ба дарё шуяд он гулгун тани хеш.
Чу дар дарё хурад он мох погуш,
Дарояд андар оби жарф то гуш,
Хуш ояд оби гарму форам уро,
Ба фармон аз суви Маздо Ахуро,
Ба дарё жарфтар гардад шиновар,
Шавад обистан аз тухми паямбар.
Барояд з-обу ояд хона он гох,
Зи сар бигзорад он хуршед нух мох.
Пас аз нух мох аз тухми паямбар
Бизояд пуру номандаш Хушедар.
Шавад у подшох андар саранчом,
Чахон з-у пас бихохад ёфт фарчом.
Чахонро дорад у бо донишу дод,
Ба фарзону хирад гардонад обод.
Кунад пайкор бо деву дуручон,
Бадиро пок биздояд зи гейхон.
Бихи варзад накуи кор бандад,
Дарахти дини бих то бор бандад.
Ба гети густарад доду хирадро,
Зудояд з-ин чахон неруи бадро.
Шавад бо Ахриман пируз яксар,
Чахонро виза созад аз ситамгар.
Шавад неруи неки андар он руз
Ба неруи бади човид пируз.
Биояд рузи Растохез он гох,
Бимонад рушно Хуршед бо Мох.
Бигардад зинда аз нав чун ба Навруз,
Пасин тан аз баду нек андар он руз.
Кашад он гох Рашн андар тарозу
Хама он ч-омад аз кас зишту неку.
Зи Чинвадпул гузар созанд он гох,
Накувону бадон дарвеш то шох.
Бихон андар Бихишт оянд хурсанд,
Бадон дар оташи Дузах бисузанд.
Аюхшут з-оташи дузах чу бигдохт,
Чу руди оташ аз сархо фаро тохт,
Дуручу деву бадкору ситамгар
Гудозад андар он оташ саросар.
Намонад дар чахон аз бад нишоне,
Накуи монад он чо човидони.
Фурухархои покону ашувон
Равони додгорону накувон,
Хамеша бо фуруги човидони
Биёбад човидона зиндагони...

РАВШАНИАНДОЗИ

Б.1, К.2, 1. Гундои хирадманд-Фаромурзи Рустамчи ва Мэри Бойс.
Бундахишн-номае ба забони пахлави дар бораи офариниши олам (аз вожахои бун-асос, дахиш-офариниш).
Занд-баргардонидашудаи Авасто ба забони форсии миёна.
Позанд-матнхои пахлави бо алифбои авастои (дини-дабира).
Б.1, К.2, 2. Ханирас-кишвари «Хванираса», ки дар маркази чахон тасаввур карда мешуд ва он ба худуди хозираи Эрон ва Туркманистону Точикистону Сугд рост меояд. Хуросон.
Б.1, К.2, 4. Ахуро-Ахуро Маздо, Худованди Хирад, офаридгори чахони менуи ва гети.
Ориё-вич-фарохнои ориён, кишвари Эрони бостон, ки худуди васеи Эрони кунуни, Осиёи Миёна, Кафкозро дар бар мегирифт. Эрон-вича, Арйанам-ваечахе-и авестои.
Б.1, К.2, 10. Каюмарс-подшохи нахустини афсонавии Эрони Бостон. Нахустин марди асотири, аз вожахои «гайу»- зинда ва «мартия» - мард. Давраи Каюмарс замоне буда, ки кабилахо бо номи «арйа» (начиб, асил, озод) аз чангал (чануби Аврупо) ба кух (гор) омаданд ва сарзамини васееро ишгол карда, дар он подшохие баркарор карданд, ки минбаъд бо номи «Арйанам-ваечах» шинохта шуд.
Б.1, К.3, 1. Чамшед-дар Авесто «Йима-Хшаета» ёд мешавад, ки маъноаш Чами Дурахшанда аст, яке аз писарони Вивахвонт, падарбузурги ориёхо аст, ки дар дину ойин ва низоми давлат навоварихои бисёр карда, дар замони подшохии у Эрон ба кишвари ободу шукуфон табдил ёфтааст.
Б.1, К.3, 16. Фарри эзади-нури илохи, ки ба подшохони одил ва мардони бузург дода мешавад. Дар Авасто дар намуди хварно, хварнах, хварн, дар пахлави фарнн ва фар номада.
Б.1, К.4, 2. Заххок-дар Авасто дар шакли Ажи-Дахока омада, маънои мори захрнокро мерасонад.
Б.1, К.5, 3. Атвиё-дар «Шохнома» Отибин, падари Фаредун.
Б.1, К.5, 4. Фаредун-Дар Авасто – Траетауна, яъне «се гуна» омада, замони подшохии Фаредун ба давроне рост меояд, ки ориёихо аз Ориён-веч ба шарку гарб пахн мегарданд.
Б.1, К.6, 1. Зартушт-авастои-«Заратуштра», ба маънои Зартуштур, ки рохбари донов а хирадманд гуфтан аст.
Б.1, К.6, 3. Дугду-авастои «Дугдуво».
Б.1, К.7, 4. Хушанг-Авастои «Хаошиянгха», подшохи пешдоди (парадота), ниёи шох Чамшед, ки замони у ба давроне рост меояд, ки ориёихо аз чангалу кух ва горхо баромаданд ва аввалин хонахо ва бошишгоххои чамои барпой карданд. Маънои «Хаушиянгха» хонасоз буда, падари у Фравока (фра-пешин, вок-забон, сухан) ном дорад, ки маънои инсони даврони падид омадани забонро дорад.
Б.1, К.8, 12. Ораш-тирандози мохир ва номии замони Манучехр, ки дар Авасто Эреш омада. Ораши шевотир, камонкаш.
Б.1, К.10, 28. Муг-пайрави динхои бостонии Эрон.
Б.1, К.11. 13 Дарча-авастои «Дареча» бо е-и кутох, оид ба чойи вокеъ гардидани Дарча фикри ягона дар байни олимон хануз нест. Бархе онро Рай, баъзе дар Озарбойчони кадим ва бархе дар дигар чой тахмин кардаанд. Руде, ки аз канори Дарча мегузашт, низ одатан бо ин ном ёд мешавад.
Б.1, К.13, 20. Петраспи Спитом-авастои «Паитираспа», дорандаи аспони зурманд, аз дудаи Спитом, ниёи Зартушт аст.
Б.1, К.12, 2. Пурушасп – Авастои «Пуурухшаспа»-дорандаи аспони бисёр, яъне бисёрхуш, нихоят заки, зеро аз асп хиссиёт ва фаросат манзур буда.
Б.1, К.12, 5. Спитом-дар Авасто дар хамин шакл омада, маъноаш сафед ва равшан аст.
Б.1, К.12, 19. Урватасп-авастои «Аурватаспа» ба маънои аспони пурзур, ёдорандаи аспони пурзур,севум пушти Зартушт, дар пахлави дар шакли Лухросп меояд.
Б.1, Ф2, К.1. Гуш-Урван-равони чахони, рухи замону макон, интизори омадани Зартушт буд.
Б.1, Ф2, К.2. 8. Тахмурас-авастои-«Тахма-Урупи, дар «Шохнома» Тахмураси девбанд, ки дар даврони у дабира дар Эрон пайдо шуд.
Б.1, Ф2, К.2. 9. Ванант-ба маънои «пируз», «голиб», ситораи барбаршавии шабуруз дар бахор.
Варахрон-шакли авастоии Бахром «Вертрагна» сайёраи Миррих, ки пирузи ва мухофизати фализот дар дасти уст. Аз Вритра ва гна-зананда, кушандаи Вретрат.
Б.1, Ф2, К.2. 12. Сазовори сутудан-тарчумаи вожаи авастоии «йазата», ки аз решаи «йаз» (парастиш) сохта шуда.
Б.1, Ф2, К.2. 14. Обон-зухр-зухр (авастои-заутра) пешкаши, курбони, хадя, ба обхо аз ширу хум ва хушбуйихо дода мешуда.
Б.1, Ф2, К.3. 2. Мехр-авастои «Мисра», неруи нигохдорандаи рушнои, рушнои, ки хазор гушу бевар чашм дорад, яъне хама чизро мебинад ва мешунавад. Эзади паймон.
Нохид-Ардви-сур-сайёраи Зухра, авастои –«Анохито-Аредви-Сура, ба маънои Ардвии пок ва беолоиш ва неруманд омадааст. Неруи нигохдорандаи обхо ва борону барф, тандеси поки ва иффат.
Б.1, Ф2, К.4. 1. Зутар-авастои-«заутар» ба маънои пешвои дини, ки корхои ибодатиро сарвари мекунад. Аз решаи «заутр»-(ибодат, намоз, курбони, худои ва дигар маросимхои дини).
Б.1, Ф2, К.2. 5. Хум-растание, ки афшурдаи онро бо обу шир омехта, хангоми ичрои маросимхои дини менушиданд ва аз он барои дармон кардани дардхо истифода мебурданд. Чун аз он холати масти хосил мешуд, дар адабиёти тоисломии Эрони бостон ба маънои оби хаёт, бода, май ва оби хайвони адабиёти пас аз Ислом корбурд шудааст.
Б.1, Ф2, К.5. 20. Зав, Хушанг, Тахмосп, Чамшед, Фаредун паёмбарон ба шумор мераванд.
Б.2, Ф.2. Ахриман-авастои –«Ангра-маинйу» (маниши табохкор), неруи бад дар чахони аставайт (модди). Пас аз офариниши Ахуро Маздо дар давраи дуввум, ки «гумезишн» (омезиш) номида мешавад, неруи бади падид омада, бо неруи неки-«Сипанто-манйу» дар набард мепардозад ва дар чахони модди офаридахои Ахримани бо офаридахои Сипанто-мани бо хамдигар мубориза бурда, Ахриман мехохад офаридахои неруи некиро аз миён бардорад ва ин пайкори Баду Нек сабабгори инкишоф ва тараккии олами модди мешавад. Ин нуктаи асосии таълимоти Зартушт аст, ки у конуни муборизаи зиддхоро кашф намуда, онро мувофики замони худ ба таври бадеи ва асотири баён мекунад. Ин конуни асосии фалсафаро ба тарики шеър ва хаёлангез баён кардани Зартушт аз андешаи жарфи фалсафии у дарак медихад.
Б.2, Ф.2. Ангези куштан кардани Ахриман Зартушти навзодро.-Ин афсонаи тамсили буда, маънои онро дошт, ки ба Зартушти навзод нерухои бади аз даврони кудакиаш рох намеёфтанд, яъне у модарзод аз тарафи Ахуро Маздо пок ва ашу офарида шуда буд. Азбаски зиндагии Зартушт то хафтсолагиаш номаълум буд, гуё бо чунин тамсилот он холигиро пур карданд.
Б.2, Ф3, К.1. 29. Эзад-авастои-«Йазата» ба маънои сазовори парастиш, фариштагон, Худованд ва хама чизи тобанда мисли Хуршед, Мох, Оташ, Об ва гайра, ки то падид омадани Зартушт парастида мешуданд ва пас аз у низ пайравонаш ин анъанахои куханро идома додаанд. Аз решаи «йаз» сохта шуда, ки маънои бузург доштан, эхтиёт ва нигохубин кардан, парвариш карданро мерасонд ва худи вожаи «парастиш» низ аз «пара» ва «ста» сохта шуда, маънои «перомун истодан», нигохубин ва парвариш»-ро дорад. Мо вожаи Эзад ва Яздон (ки шакли чамъи он аст) ба як маъно, яъне Худованд ба кор бурдаем, чунончи дар забони форси нав (пас аз исломи) ба хамин маъност.
Б2. Ф3, К.3. 4. Вохуман-авастои «воху»-неку, бех ва «ман»-маниш, андеша, пиндор, ният, дил аст, ки холо дар шакли Бахман мавриди истифода аст. Яке аз шаш амшоспандони Ахуро, сифати уст, фариштаест, нигахбони кирдор, гуфтор ва пиндори нек, илму донишу фарханг мутааллик ба уст.
Б.2, Ф.3, К.4, 7. Ардибихишт-авастои-«Аша-Вахишта, амшоспанде аз шаш амшоспандони бузурги Ахуро Маздост, ки маъноаш Бехтарин Рости аст, яъне сифати Худованд аст, ки ростии бехтарин номида шуда, неруест, нигахбони доду рости, дар чахони менувони ва модди.
Б.2, Ф.3, К.4, 9. Шахревар-авастои «Хшатрийа-ваирйа»-шахриёрии баргузида, сифати хоси Ахуро Маздо буда, неруест, ки бо он Ахуро Маздо чахонро бо бехтарин ва адолатпарваронаву писандидатарин рох идора мекунад.
Б.2, Ф.3, К.4, 11. Испандормад-авастои «Спента-Ормаити» ба маънои ороми ва осудагии поку варчованд, сифати менуии хоси Ахуро Маздо, яке аз шаш амшоспандони у буда, неруи афзояндаи суд ва баробарии замин, дарахтон ва мардумон аст.
Б.2, Ф.5, К.4, 12. Рашни Разишта-авастои, ба маънои Рашни росттарин, Рашн, фиришта, яъне неруи нигахбони рости, дод, адлу инсоф аст.
Б.2, Ф.6, К.1. Дев-авастои-«даева», бо ин ном хамаи нерухои ьбад, мардумони бадкору бадандеш, хуйи бад ва куввахои вайронкори табиат ва чамъият дар назар аст.
Б.2, Ф.6, К.3, 44. Савканд-авастои-«саукента», оби омехта ба гугирд, дар ойини «варсард» (барои бозшинохтани гунахкор аз бегунох) мехурданд. Вожаи «савганд хурдан» аз хамон оби гугирд хурдан баромада, ки дар он замони басе дур мехурдаанд. Хамчунин гугирд (сулфур) барои сухтан ва тарконидан мавриди истифода буда. Вожаи «саука» аз решаи «сач», ки маънои сухтанро дошт, иштикок шудааст.
Б.2, Ф.7, К.1, 20. Биш-авастои-«виша» (захр), холо номи гиёхе захрнок.
Б.2, Ф.7, К.1, 52. Суруш-дар Авасто «Срауша», эзади нигахбон аз девон, бавижа аз деви Аешмм (хашм), расонандаи паёми Ахуро Маздо ба Зартушт. Суруш аз решаи «срауш»-шунидан сохта шуда, маънои фармонбардори, фурутани, гуш кардан ба фармони дил, эхсоси ботинии кас аст, садои дарунии инсон, интуитсия, фаросат аст.
Б.2, Ф.7, К.2, 22. Мехри бинову ниюшо-дар Авасто «Митрем хазангрем гаушем, баеваре чашманем», Мехри хазоргуши беварчашм» меояд, ки холо мо бо вожахои «самиъу басир» ифода мекунем.
Б.3, Ф.1, К.2, 44. Хама он панчи у чун панч аспанд-ишора ба панч узви хис-бинои, шунавои, чашои, басови, буёи, ки ба панч асп ташбех дода мешуданд. Чунин ташбех дар «Ведо»-хои хинди низ мушохида шудааст.
Б.3, Ф.1, К.4 Бурзин Курус-устод ва омузгори ашу Зартушт, ки дар ривоятхо ба ин ном омада, аммо чунин ном дар Авасто наомадааст, бинобар ин гуфтан мумкин аст, ки ин ном аз осори пахлави ба шархи холи Зартушт чойи номи хакикии устоди уро гирифтааст.
Б.3, Ф.2, К.2, 3. Баробар бахш карду...-баробар бахш кардани мерос ба фарзандон дар зиндагии падар ойини кухани ориёиён будааст, чунончи Фаредун Эронро миёни Салму Тур ва Эрач таксими баробар карда.
Б.3, Ф.2, К.3. 28. Дуруч-авастои-драуга, мардуми нохаккор, фиребгар, дуругин, маккор ва дузду ситамгар, нопок ва зишт.
Б.3, Ф.3, К.1. 3. Ушидарн-кухе, ки дар болои он Зартушт бо Ахуро Маздо роз мегуфт ва дини бихи он чо ба у нозил гашт. Ривояте, ки гуё куххоро Ахриман дар натичаи ларзонидани замин пайдо кард, ба таълимоти Зартушт мувофик намеоянд. Дар Авасто гуфта мешавад, ки Ахуро Маздо худ куххоро пайдарпай офаридааст, куххо маздодода, яъне сохтаи Маздо номида мешаванд. Нигаред ба «Зомёд-Яшт». Мачозан Ушидарн ба маънои куллаи баланди илму ирфон корбурд шудааст.
Б.3, Ф.3, К.2.9-43. Мазмун аз «Оташ-ниёиш» ба назм кашида шудааст.
Б.4, Ф.1, К.6.4. Навсард-чашни соли нав.
Б.4, Ф.2, К.1. Дод авестои-«Доити», руди Ому, ки Зартушт аз он гузашт ва Балхи Боми ба дарбори Виштосп расид. Бархе аз донишмандон онро руди Зарафшон ва бархе руди Аракс (Гурчистон) гуфтаанд. Ниг. Ихсон Бахроми, «Фарханги вожахои Авасто», ч.2, сах.270.
Б.4, Ф.3, К.1, 44. Ашо-пахлави-«арта», мабдаъ, ё ханчоре, ки бо он ин чахон идора карда мешавад, низом, рости, хакикат, конун, адл, дод.
Б.4 Ф.2 К.2. Хурдод-авастои-«Хаурватот», шашумин амшоспанди Ахуро ба маънои пури, тамоми, расои, гояти камол омада, харвиспи ва куллиро ифода мекунад ва яке аз сифатхои Ахуро Маздо аст, маънои тахтуллафзии он «хама дод», конуни кулли, расои аст.
Б.4, Ф.2, К.2. Мурдод-авастои «Амртот», хамрох ва анбози Хурдод аст, ки шашумин амшоспанди Ахуро Маздо аст, ки сифати човидият ва бакои парвардигорро мерасонад. Маънои ин вожа «доди намиранда», «конуни абадият» аст.
Б.4, Ф.2, К.13. Амеша-шаш Амеша, шаш сифати Ахуро Маздо, ки бо номи амшоспанд зикр меёбанд, маънои ин вожа «хамеша поку човидон» аст, таркиб ёфта, аз «а»-на, имеша» ё «мрта» мурдан ва «спента» пок, мукаддас, варчованд,
Б.4, Ф.2, К.4, 40. «Бихи он ростии бихтарин аст»-хулосаи намози «Ашам Вуху» ва тарчумаи тахтуллафзи сатри нахусти он аст.
Б.4, Ф.2, К.8, 5. Урвонпизишк-пизишки равон, рух, яъне равонпизишк, дар Авасто вожаи «бешаза» ба маънои пизишк, дармонбахш омада, чунин сохахои пизишки дар он даврон арзи вучуд мекарда аст: 1. Урвару-бешаза (гиёхпизишк), 2. Ашу-бешаза (бихдор-пизишк, пешгирикунандаи бемори), 3. Доту-баешаза (пизишки конуни-додпизишк), 4. Карту-бешаза (кордпизишк, чаррох), 5. Пуиру-баешаза (пизишки хамагони, аз вожаи «пууру» афзун, бисёр, вожаи «поли»-и лотини хамрешаи он аст.
Б.4, Ф.2, К.11, 2. Дастуру Доди човидони-Авасто, ба вижа Готхои Зартушт, чунин номида мешуд. Номи «Авасто» баъдтар пайдо шуда, «Готхо» сурудахои худи ашу Зартуштанд, ки маънои он сурудахо, гимнхо. Бо вожахои «гох»-и форси, «год»-и руси ва «гадин»-и белоруси, хамчунин «кот»-и лахчахои точики хамреша аст.
Б.4, Ф.2, К.11, 6. Даени маздаясни-доди Зартушт-ин ибора аз Авастост ба маънои дини маздопарасти-шариати Зартушт. Вожаи «дин» аз авастои «даена» баромадааст ва холо хам дар баъзе лахчахои Точикистон дар шакли «ден» талаффуз карда мешавад. Дар замони Зартушт ин вожа ба маънои конун, низом, тартибот ба кор мерафта, пас аз он ки ба забонхои соми гузашт, шакли «дин»-ро гирифт, ки бо и-и дароз (ё-и маъруф) талаффуз мешавад. Шакли дуруст ва бостонии он бо ё-и мачхул, яъне -е- аст.
Б.5, Ф.1, К.5, 27. Часи, Бучи, Насу-номхои девон, ки дар Авасто ба хамин шаклхо омада, маънои навмеди, танбали, дилшикастаги ва беморию маргро мерасонад. Чун Зартушт дар пароканда кардани дини хеш ба бисёр мамониатхо дучор гардид, дилшикаста нашуд ва бо кушишу кор хамеша дар талош буд, ба худ деви Ноумеди ва Танбалиро рох намедод, он девонро шикаст дод ва сипохи Насу, ки хаёл ва андешаи худкуши буд, харгиз ба дили у рох набуд. У дар набарди худ устувор буд ва то расидан ба максад пайкор кард.
Б.5, Ф.1, К.6, 2. Ахти Чоду-Ахтия чодугари номи ва забардасти даврони бостон буда, уро Ахриман ба шахри Чистонгузорон, ки кишвари Йувишти Фриёни додгар ва хирадманд буд, фиристод то бо найранг уро маглуб кунад ва он кишвари ободу хуррамро ба вайрона табдил бидихад. Аммо Йувишти Фриён ба 99 суоли душвори у посух дода, ба у пируз омад ва Ахтия бо сипохи худ аз он чо навмед рафт, Ахриман ба гори худ нихон гашт... Дар ин миён хохари Ахриман-Чихи палид ба Йувишт ошик шуд, аммо у ишки он палидро напазируфт. Чих дар хамон чо мурд. Ахриман-неруи газабку кину чанг ва Чихи палид лашкаркаши куввахои шахвони аст, ки хохари у буда, ангоришест барои ифодаи нафси шахвони. Иродаи матини паёмбар бар хама он нерухо голиб буд ва онхо ба у хеч рох намеёфтанд. Ин далел бар он аст, ки таълимоти Зартушт нисбат ба Зигмунд Фрейд ва Мухаммад Закариёи Рози фарохтар ва густардатар аст. Ин ду, яке шахватро, дигаре лаззатро сабаб-ул-асбоби хама хаводиси чисми ва равони шумурдаанд, аммо Зартушт аз ин куввахои манфи баландтар будани Хирадро таълим медод.
Б.5, Ф.1, К.7, 12-17. «Накуи Ростии Бехтарин аст...»-тарчумаи тахтуллафзии «Ашам Вуху» аст ва он дуоест, ки дар он дар бораи неки, ки он Бехтарин рости аст, сухан меравад. Он монанди «Сураи «Фотиха»-и Куръон дар хар намоз, ё пеш аз хар коре Хонда мешавад, хатто онро ба чои дигар дуохо дар намоз хондан мумкин аст. «Ашам Вуху» аз дувоздах вожа иборат буда, дар ин чумлаи кутох Зартушт тавониста, чахоне маъниро чой кунад. «Ашам Вуху»-ро бо дуои дигар, ки «Ахунвар» ном дорад, ба бачагон аз хама пеш ёд медиханд.
Б.5, Ф.1, К.7, 18. «Ахунвар»-дуоест, ки ба забони худи паёмбар суруда шуда, дар шарху тафсири он дар миёни донишмандон ихтилоф аст, зеро он забони хеле кухан ва маънои бисёр вожахо равшан нест. «Ахунвар» ба монанди «Ашам» пеш аз хама намозхо, хатто ба чои дигар дуохо Хонда мешавад, онро аз даврони бачаги меомузонанд ва чунин мешуморанд, ки он аз хама дардхо шифо мебахшад. Он аз бист вожжа иборат аст ва сухан дар бораи гузиниши пешвои роду боадлу инсоф ва пайкор бахри ростию неки ва хидмат барои некону пархезгорон меравад. Дар ин порчаи кутохи пурмазмун низ чун «Ашам Вуху» Зартушт мазмун ва мохияти дини нави худро хеле мохирона мучазан баён намуда, ки дар бист чой кардани он кадар мазмунхои баланд касро ба хайрат мегузорад ва аз махорати баланди суханварии паёмбари дини некукори шаходат медихад. Азбаски «Ахунвар» бо вожахои «Йато Аху ваирйу...» огоз меёбад, бештар онро бо номи «Йатоху» мехонанд.
Б.5, Ф.1, К.8, 16. Сездах ёри Зартушт, ки дар рохи дини бихи устувор буданд ва кеши Зартуштиро дар чахон хамрохи Зартушт мепароканданд, инхо буданд: 1. Майдйумох-«Маидйумаунгха» миёна-мох, мохи чордах, Бадр, 2. Асмухванвант-оламафруз, 3. Ашнухванвант-осмонафруз, оламафруз, 4. Гаваёна-Пахлавон, 5. Паршатгуш-кушандаи гов, Неруманд, 6. Вухвасти-Бехи бехтарин, Некутарин, 7. Исват-устувор, 8.-Сено-Саена, шохин, симург, 9. Фродидайу-пешбин, вали, 10. Усманар-Усмонар, сутуда, гироми, махмуд, азиз, 11. Вухураучангх-Бехруз, 12. Ашураучангх-Ашуруз, 13. Варсмуравчангх-хушруз.
Б.6, Ф.1, К.1, 2. Виштосп-шакли авастоии Гуштосп. Шояд ин Виштосп гайри Виштоспи «Шохнома» бошад, зеро ба гуфтаи донишмандон замони зиндагии Зартушт хеле пештар аз Гуштоспи Лухросп, ки падари Доро буд, соли 522 то милод пас аз Камбиз ба тахт нишастааст. Зеро мукоисаи номии авастои бо номхои замони Дорои 1 ба чунин хулосае меорад, ки ин ашхос аз онхое, ки дар замони Зартушт зиндаги кардаанд, тамоман дигаранд. Барои мисол, зани Камбиз Хутаусаро гирем, пас аз марги Камбиз Доро уро ба зани гирифтааст, зани шох Виштосп низ Хутуса ном дошт ва дар «Авасто» борхо аз у ёд карда мешавад. Номи Камбиз бошад, дар «Авасто» дучор намеояд, хамчунин духтари Куруш низ Хутауса ном дошт, бинобар ин, Хутауса зани Виштосп, пас зани Камбиз, пас зани Додор-писари Виштосп буданд ва боз духтари Куруш будан наметавонист. Ин ва бисёр дигар далоил ба он хулоса меоранд, ки ин ашхос хамном хастанд ва Виштоаспи падари Доро он Виштоспест, ки дар Эрон оташкадахо бино кард ва дини Зартуштро густариш дод, бо мурури замон ин ду Виштоспро яке пиндоштанд ва корхои хар дуро ба як Гуштосп нисбат додаанд. Дар асл Вишосп-шохи Балхи Боми, ки панохи Зартушт буд, Виштоспи падари Доро шохи хахоманиши шохи Форс, дар замонхои гуногун ва дар мулкхои гуногуни Эрони бостон подшохи кардаанд. Маълум мегардад, ки Хутауса духтари Куруш хамсари Камбиз буда, пас аз маргаш Доро уро гирифтааст, аммо Хутаусаи хамсари Виштоспи шохи Балх дигар аст. Маънои вожаи Хутауса «зани неку» (ху-хуб, тауса-зан), яъне Хайруннисо ва ин номи зеборо хар кас ба духтари худ мегузошт...
Б.6, Ф.1, К.5, 19. Хафт кишвар-авастои-«каршвар», «каршван», сарзамин, кишвар. Дар бостон заминро ба хафт каршвар чудо карда буданд, ки хар бахшеро дарёхо, рудхо, куххо аз хам чудо мекард. Он хафт чунин номгузори шуда буданд:
1. Ведазафшу-чанубу шаркии Хванирас,
2. Фрадазафшу-чанубу гарбии Хванирас,
3. Савахи-шаркии Хванирас,
4. Арезахи-гарбии Хванирас,
5. Хванираса-кишвари маркази, хостгохи эрониён,
6. Вууру-чарешти-шимолу шаркии Хванирас,
7. Вууру-варешти-шимолу гарбии Хванирас.
Б.6, Ф.1, К.6, 21-23. Тарчумаи лафз ба лафзи «Ашем-Вуху» аст.
Б.6, Ф.1, К.6, 24-29. Тарчумаи лафз ба лафзи «Йато-Аху-Ваирйу» аст.
Б.6, Ф.1, К.8, 23. Чунин боду чунинтар бод-«омин» гуфтан аст.
Б.6, Ф.1, К.11, 35. Дах асп-мачозан дах кувваи даруни ва беруни, чашму гушу забону пусту бини, биноию шунавоию басовию чашоию буёи.
Б.6, Ф.1, К.13, 2. Вуурукаш-«вууру»-пахн, васеъ, «каш»-карона, бахри каронахоаш фарох, дар мавкеи ин дарё ихтилофи назар аст. Бархе онро дарёи Хазар, бархе Балхаш, бархе биёбони кунунии Кавири Эрон гуфтаанд, мачозан ба маънои «Бахр-ул-хайвон» меояд.
Б.6, Ф.1, К.14, 30. Арчат-асп-Арчосп, авастои-Аречат-аспа, подшохи турониён, ки бо Эрон бичангид ва ба дасти Испандидод писари Виштосп кушта гардид. Аз вожахои «арз»-сим, нукра ва «асп», ба маънои дорандаи аспи сафед аст.
Б.6, Ф.2, К.1, 34. Йушт-Йавишти Фриён-авастои-«Йуишта» номи подшохи доно хирадманде, ки бо донишу дод кишвари худро обод гардонида буд ва девон бо сарварии Ахти Чоду хостанд уро бофиреб ба банд оранд. Йувишта ба сад суоли душвори онхо посух гуфт (ин пурсишхо дар «Шохнома» омадаанд) ва шахри Чистонгузоронро аз тохтутози девон рахои бахшид. Чихи палид ба у ошик шуд, аммо Йушти Фриён ишки он палиди бадгухарро напазируфт. Чихи Палид дар он чо бимурд ва Ахриман гурехта, ба гори худ пинхон шуд. Чих-ангорае аст аз нафси шахвони, ки хохари Ахриман гуфта мешавад, ки неруи кахру газаб аст ва ин афсона андарзест ба тарики тамсил.
Б.6, Ф.2, К.3, 95-116. Мазмун аз «Фравароне», «динно калму», патет-пашемони» гирифта шуд, ки хангоми кушти бастан бо «Ашам» ва «Ахунвар» Хонда мешавад ва Навзод бо ин ба чамоати Зартушти хамрох мешавад.
Б.6, Ф.2, К.4, 1. Заривар-авастои-«Заиривари» дар «Шохнома»-Зарир.
Б.6, Ф.2, К.5, 5. Хутуса-авастои-Хутауса аз решаи ху-нек, хуб ва «тауса»-зан бо маънои хуб ва гузида зан, холо Хайруннисо машхур аст.
Б.6, Ф.2, К.6, 8. Отарвант-оташкада.
Б.6, Ф.5, К.5, 14-19. Ин чо Зартушт чозибаи чахони ва низоми муайяни гардиши осмону ахтарон ва мувофикати онхоро дарк карда, мегуяд ки миёни инхо «мехр» хаст, ки сабаби ороми ва созиши миёни хамдигарии онхост.
Б.6, Ф.5, К.6, 3. Хум-чунончи дар адабиёти ирфони вожахои «май, бода» маърифат шинохти Худованд аст, дар адабиёти бостонии Эрон низ вожаи «хум» ба маънои «оби хаёт», «оби оташзо» корбурд шуда, яъне мачозан майи чисто, илму дониш буда, маънои ирфониро касб кардааст. Пас аз ин вожахои «шир», «гул», «буйи гул», «нор» низ мачозан маъонии ирфони доштаанд.
Б.6, Ф.5, К.9, 22. «Панч дарбон»-чашму гушу дигар узвхои хис, ки ба тани кас чун панч дарбон хастанд, дар корхои шахриёри ва давлатдори низ шох «дил» ва аркони давлат чашму гуш ва пусту забону бинии он дар шуморанд. Зартушт дар корхои давлатдории Эрон, низоми аз Чамшед мерос мондаро дигар намуд ва ба он тайироти кулли даровард. Ба панч гох таксим кардани руз низ ба ин бастагии пурра дошт ва шох дар ин панч гох панч рукни давлати худро месанчид, мустахкам мекард...
Б.7, Ф.2, К.10, 18. Бастур-авастои-Баставари, писари Зарир, дар «Шохнома» Настур омада.
Б.7, Ф.2, К.10, 23. Мур-авастои-Мууру, шахри Марв, дар Хуросон, дар чанубу гарбии Сугд, Туркманистони кунуни.
Б.7, Ф.3, К.1, 4. Дих-авастои «дахйу»-мамлакат, кишвар, дар навиштахои Доро вав дигар шохони Эрони бостон низ ба хамин маъно омада ва вожаи «дих»-и имруза аз он аст.
Б.7, Ф.3, К.2, 1. Ховангох-хангоми аз баромадани Хуршед то ними руз, пас аз намози Ховани хама Зартуштиён ба кори ободии дехи худ мепардозанд. Мазмуни ин байтхо аз нияти намози Ховани гирифта шуд ва хамаи вожахои онро дар бар мегирад.
Б.7, Ф.3, К.3, 3. Рапитивин-ними руз, Намози Рапитвингох аз ними руз то се соати пас аз он хонда мешавад. Дар ин хангом мардум ба ободии шахрхо машгул мешаванд. Шох намояндагони пеша ва хунархо, бузургони шахрхоро кабул карда, ба онхо дастур медихад ва хама аз шох то гадо ба ободии шахрхо кору пайкор мекунанд.
Б.7, Ф.3, К.4, 2. Узерин-Узерингох пас аз се соати Рапитвингох хонда мешавад, то хангоми нишастани Хуршед. Ин намоз барои ободии кишвар Хонда шуда, пас аз адои он хама Зартуштиён ба кори ободии кишвар огоз мекунанд.
Б.7, Ф.3, К.5, 4. Айвисрутримгох-Аз фуру рафтани офтоб то ними шаб ин хангоми намози Айвисрутрим аст ва хар зартуштии накукор барои ободии хушрузгори ва хушбахтии хонадони худ кушиш ва пайкор мекунад.
Б.7, Ф.3, К.6, 1. Ушахингох-аз ними шаб то ба хангоми баромадани Хуршед гохи намози Ушахин намозро адо карда, ба ободии хонадони худ мепардозад. Маънои панч гох чуни наст: 1. Ховангох-хангоми ба хован андохта куфтани хум, 2. Рапитвингох-ними руз, чануб, хангоми дар чануб карор гирифтани Хуршед дар нимаи руз, 3. Узерингох-бархостан ва тофтан (офтоб, мох), 4. Айвисрутрим-хангоми пас аз шомгох, 5. Ушахингох-сапедадам, пагох.
Б.7, Ф.3, К.7, 9-18. Тарчумаи вожа ба вожаи «Йато-Аху ваирйу» аст.
Б.7, Ф.3, К.8, 2-10. Тарчумаи «Ашам Вуху» аст вожа ба вожа.
Б.8, Ф.1, К.1, 9. Урватнар-писари бузурги Зартушт Урвататнара, «урват»-зур, тавонманд, «нар»-чанговар, мард-Марди Зур.
Хурчехр-писари дуввуми Зартушт Хваречитра, «хвар»-офтоб ва «читра» нажод, хонадон, Хуршедчехра.
Б.8, Ф.1, К.2, 14. Хувуви-дар Авасто «Хвуви», бахшиши хуб, доди неку, духтари Фаршустар (авастои-Фраша-Уштра, уштури пешкаш, зани Зартушт-Хуви.
Б.8, Ф.2, К.1, 10. Чоргуша Вораи Чам-Вора йимкарта, ё Вара чатвара-гауша Вораи сохтаи Чам ё Вораи чахоргуша, «вара»-панохгох, гор, истехком, калъа, хисор, ки ба форси дар шакли «бору» ва «бора», ба сугди «вору» дучор меояд.
Б.8, Ф.3, К.5, 11. Барра-бурчи Барра, Хамал.
Б.8, Ф.3, К.5, 15. Хонаи Гав-Бурчи Савр.
Б.8, Ф.3, К.5, 16. Ду Пайкар-Бурчи Чавзо.
Б.8, Ф.3, К.5, 17. Тирмох-мохи аввали тобистон, 19-июн то 18-июл.
Б.8, Ф.3, К.5, 18. Шер-Бурчи Асад.
Б.8, Ф.3, К.5, 21. Тарозу-Бурчи Мизон.
Б.8, Ф.3, К.5, 21. Каждум-Бурчи Акраб.
Б.8, Ф.3, К.5, 23. Камон-Бурчи Кавс.
Б.8, Ф.3, К.5, 24. Буз-Бурчи Чади.
Б.8, Ф.3, К.5, 26. Хован-Бурчи Далв.
Б.8, Ф.3, К.5, 27. Мохи-Бурчи Хут.
Б.8, Ф.3, К.5, 28. «Панч Хуншон»-панч рузи дар поёни соли зартушти афзудашаванда чашн гирифта мешуд, ки ба фурухархои покон ва бузургдошту парастиши онон бахшида мешуд.
Б.8, Ф.3, К.8, 5.-Майдйузарм-Маидйу-зарема, миёнаи бахор, 30.04.04.05.
Б.8, Ф.3, К.6, 8.-Майдю-шам-Аз 29.06 то 03.07. Миёнаи тобистон.
Б.8, Ф.3, К.6, 10.-Пайтишхах-Пайтишем, хосилгундори, 12.09-16.09. Мехргон.
Б.8, Ф.3, К.6.06.-Оятрим-Ятрем, баргаштан ба хона. 12.10 то 16.10.
Б.8, Ф.3, К.6, 23.-Майдйор-Майдйу-айарем, миёни сол, 31.12 то 04.01. Сада.
Б.8, Ф.3, К.6. 25 Хамаспадмед-Хамаспадм, 16.03 то 20.03. Баробаршавии рузу шаб, дар панч рузи охири Исфандмох чашн гирифта мешавад, то 1-уми Фарвардинмох, ки 21 март аст ва он Чашни Наврузи Бузург аст ва дар он «Готон»-и варчованд хонда мешаванд. Намози ид дар дини Ислом аз ин иктибос карда шудааст.
Б.8, Ф.4, К.1, 1-6. Ин шуморахо аз китоби «Заратустра, Учение огня, Гаты и молитвы» гирифта шуд, сах.159, Москва, 2002. А.Шапошников. Зартуштро хамзамони Дорои ё1 шумурда, ки ин ба хакикат рост намеояд. Шояд ин Зартушти дигаре буда, ки бо Зартушти Спитомон яке пиндоштаанд. Банда барои тасвир кардани вафоти Пайгамбар аз ин китоб истифода кардам, ки дар он кушандаи пайгамбар Рвахш Тур гуфта мешуд, дар китоби Ф.Рустамчи Тур Баротур навишта, банда аз он ду яке сохтам.

ВОЖАХО

А

Абзор-афзор, олоти чанг, силох
Абиж-шарора
Авранг-тахт, маснад
Авранд-шукух, чалол, эътибор
Авсун-чоду, дуо, афсун,
Адвой-садо, овоз
Адман-мушк
Ажир-бохуш, заки, зирак
Ажкан-паст, разил
Айванг-камарбанди дини, кушти
Айвисрутрим-намози шом (то ними шаб)
Айдун-хамин тавр, ба ин тарики
Азгот-баддил, зишт, бадхох, мухолиф
Аз ин дар-дар ин бора, аз ин боб
Азеро-аз ин сабаб, аз ин ру
Ам-хастам
Амеша-амшоспанд, фиришта, сифати Ахуро
Амшоспандон-фириштагони бузурги Ахуро Маздо, сифатхои Худо
Анбоштан-пур кардан, чамъ кардан, гун кардан
Ангеза-сабабгор, боис
Ангор-тасаввур, пиндор, навишта, кисса
Ангора-ривоят, кисса, достон, хаёл, тасвир
Андарвож-саргардон, хайрон
Андарвой-хайрон саргардон
Андахс-пуштибон, нигахдор, пушту панох
Андо-хоби пархезгорон ва ашувон
Анчуман гаштан-чамъ шудан
Ануша зев-шод зи, бо шодмони зиндаги кун
Арванда-бошукух, мухташам
Ардамон-сурахои Авасто
Аргушт-ракс
Арз-арзиш, кадру киммат, дарача
Армон-хохиши дил, хасрат
Арсан-махфил
Аспабор-савора
Аспрас-майдон, арса
Аставайт-модди, материали, мук, менуи, идеали
Аставанд-модди, гети-астманд-чахони модди
Астувон-устуворона
Афранд-хашмат, зебои, фар
Афро-подоши амал, бодафрох, кайфар
Афтадо-некутарин, ситоиш Худоро (афтадисто)
Ашхиг-унсур, аносири чахоргона чун обу оташу хоку бод
Арч-кадр, киммат, арзиш, обру, эътибор
Ахнухашихо-косибон ва пешаварон
Ахуро-Худованд, сохиб
Ашо-хакикат, рости, конун, низом (мабдае, ки чахон аз руйи он идора карда мешавад)
Ашу-пок, порсо, бихишти, солих, нек (мук.дрвант, бадкор, бедин)
Ашуи-неки, порсои, пархезкори, хуби, солих будан
Аюхшуст-фулузот, метал
Аюхшут-аюхшуст, металхо, фулузот

Б

Бавч-карру фар, кибр, гурур
Баёриш-чора, тадбир, илоч
Бажанг-калид
Бажанди-кашшоки, муфлиси
Банд-чоду, макр, хила, дуо, найранг
Ба ном Эзад-касам ба Худо
Барг-созу наво, маош, рузи, молу давлат, варак
Барда-гулом
Барзгар-дехкон, кишоварз
Барозанд-баланд, оли, бузург
Барсам-шохчахои борики хум ё мурд, ки хангоми ойини дини ба даст гирифта мешавад
Барсонон-умматон, пайравон
Барушон-умматон
Басеч-омодаги, тараддуд, созмон
Бафхам-бисёр, фаровон
Башин-зот
Бевар-дах хазор
Бевора-овора, ачнаби, бе сарпанох, бе чою макон
Бедод-зулм
Бемар-бешумор, беандоза, бисёр
Бехамол-бехамто, беназир, бемонанд
Бехгавашни-гуфтори нек
Бехкунашни-кирдори нек
Бехманашни-пиндори нек, маниши нек
Бешадон-пизишк, гиёхшинос
Бигмоз-майгусори ва сухбати хуш
Бидром-хуш, хуррам, саркаш (асп)
Бижи дер-умрат дароз бод
Бипсеч-омода бош, омода соз, ба ришта кашидан-ба назм даровардан
Биспард-сипари кард, яъне гузаронид ва паси сар кард, тай кард
Бифарханчида-адаб карда шуда,
Бихдин-пайрави дини Зартушт
Бихманашни-некандеши, пиндори нек
Биш-гиёхи захрнок
Боб-падар
Бодафрох-подош, мукофот, чазо
Бод ба даст овардан-аз кор натича ва хосиле ба даст наовардан
Бодсар-магрур, мутакаббир
Бож-хомушие, ки мугон пеш аз ибодат, ё маросим риоя мекунанд
Болуда-афзоиш ёфта, бузург шуда
Бомгох-бомдод, субх, сапедадам
Бора-нозу неъмат
Бора-калъа, бошишгох, истехком
Боре, бори-хулоса, сухан кутох
Бос-бостон, кухна, кадим
Бостон-кухан, кадим
Бохтар-шимол
Бувиш-хасти, кавн, мохият
Бум-замин, хок, кишвар, сарзамин, мамлакат
Бундахишн-офариниш, бунёд ниходани чахон, китоб ба пахлави дар бораи офариниши олам
Бурз-кад, баланди, боло
Бурзанд-баланд, сар ба фалак
Буданг-авестои, ба маънои хис, фаросат, заковат
Буйидан-тадкик кардан, санчидан

В

Варз-киштзор, кишта
Варистон-пайравон, умматон
Варчованд-мукаддас
Вахшур-пайгамбар
Вахишта-бехтарин
Ведман-равшандил, огох, вали, донанда
Вижа-хос, махсус, хусусан
Винахвант-гунахкор, кофар
Винохон-гунохон
Вир-хотира, зехн, аз вир-аз ёд
Виро-ёдгир, кобил, хушзехн, боакл
Висп-хама
Вожа-калима
Вожгун-вожгун, чаппа, нагунсор
Вок-овоз, садо, калима, сухан
Восно-дар хама чо хозиру нозир, Худо

Г

Гаразмон-осмони болотарин, арш, фалакулафлок
Гаргар-офаридгор
Гарогар-санноъ, тавоно ба офариниш
Гарон-калон, бузург
Гашн-анбух, зич, бисёр
Гавд-чох, магок, чукури
Гавхар-асл, пушт. Насаб
Гейхон-чахони модди
Гети-чахон, модди
Гох-вакт, маком, чох, тахт, авранг
Гохи Хован-Ховангох, сахар, пагохи, намози Бомдод (аз баромадани офтоб то ними руз)
Гохонбор-чашнхо, ки холо Мехргон, Сада, Тиргон ва Наврузанд
Гузин кардан-интихоб кардан, бартари додан
Гузориш-шарх, таъбир, таъвил
Гумезиш-омезиш, якчояшави, хамрохи
Гумоштан-таъйин кардан
Гундо-олим, хаким, донишманд, файласуф
Гухр-гавхар, асл, нажод, насаб
Гушто-бихишт
Гучастак-малъун, лаин, манфур
Г
Гав-чегу фарёд, хаёхуй, гавго
Гавр-устухони пой
Гирев-фарёд, галогула, доду фарёд
Гиревон-фарёдкунон, нолон

Д

Дайхим-точ, диадема
Дастур-фармоиш, нишондод, ичозат, мушовир, рахнамо
Девяснон-девпарастон, пайравони динхои гайри зартушти
Дерзеви-дарозумри, умри дароз
Дижам-хашмнок, газабнок
Дижхим-чаллод, мири газаб
Дин-ден-тартибот, низом, конун, шариат, ахлок
Дини бих-кеши зартушти
Дод-конун, коида, адл, инсоф
Додор-офаранда
Дом-хайвон
Домдори-чорвопарвари
Достон-сухан, гуфтор, кисса
Достон задан-мисол овардан, бо тамсил сухан гуфтан
Дрвант-бадкор, гунохпеша, кофар
Друна-дурун-ноне, ки чун фатир бо божу ясно барои маросими дини омода мешавад
Дудмон-хонавода
Дупоён-омма, мардуми ноогох
Дурува боди-саломат боши
Дуруманд-тандуруст, солим
Дуручон-бадон, душманони рости
Душдин-бадкеш
Душном-тахкир, хори, хакорат
Душт-бад, зишткор, кофар
Душчашм-он ки бо чашми бад нигох кунад

Ё

Ёхтан-ёзидан, дароз кардан

Ж

Жагор-чег, фарёд
Жафт-сахт
Живанда-зинда, чонвар, зиндагикунанда

З

Забарпуш-болопуши Зин
Забартанг-пуштанг
Занд-дониш, тарчума ва шархи Авасто ба забони форси миёна
Зевар-бастан-ороиш додан
Зинованд-мусаллах, аслихадор
Зи-зинда бош
Зутар-зут, худоикунанда, сарвари оташкада
Зухр-хадя, пешкаши, худои, курбони

И

Иргон- ориён, эрониён
Ирмагон-омузгор, муаллим
Ирмон-мехмон
Исголиш-сиголиш, андеша, ният, чора дидан
Исфанд-испанд-мукаддас, варчованд
Ишпехтан-пошидан
Ишпухтан-пошидан

К

Кайфар-чазо, мукофот
Камеч-душман, бадхох
Каппон-тарозу
Карниш-худои, курбони, ибодат
Кат-хона
Кирфа-хунар, пеша, кор
Кишоварз-дехкон, барзгар
Ких-хурд
Коло-мол, чиз
Ком-хохиш, орзу
Коно-ахмак, нодон
Кора будан-таъсир кардан
Котузиён-зохидон, обидон ва донишмандон
Кочор-дегу коса ва зарфхои хона
Куниш-кирдор, ибодат
Кушти-камарбанди зартушти

Л

Лодан-моддаи хушбуй
Луш-бехабар, гофил, сафех

М

Магзванд-сохиби магз, боакл, хушманд
Маздо-хирад
Маздодода-маздоофарида
Марз-худуд, сархад, замин
Марг-гиёх
Марч-марз, замин, худуд
Махруз-мухр, моху руз
Мег-абр
Мену-бихишт, олами рухони
Механ-ватан
Мехист-калонтарин, бузург
Мехр-рушнои, Офтоб, ишк, лутфу карам, рахмат
Мехр бастан-ошик шудан
Мих-калон, гарон, бузург
Михтар-калонтар, бузург, раис, сохиб
Мом-модар
Монтрон-сарояндаи монтро, шоир, паёмбар
Мораспанд-ояхо ва дуохои мукаддас
Мох-каллоб, дуругзан, риёкор, фиребгар
Моя-асос
Муг-муътакид ба динхои эрони бостон
Мурдарег-мерос
Муст-заиф, нотавон, уфтода
Мушкуй-кушк, чойи истикомат

Н

Набард-мубориза, разм, чанг
Набоназдиштгон-пайравони дини Зартушт
Навода-набера
Навонон-гирякунон
Навсард-соли нав
Наёрад-аз «ёристан», чуръат накунад
Нажанд-гамгин, хор, паст, зишт
Насо-часади мурда
Насосолор-мурдакаш, муге, ки ба ойини гуронидани мурдагон ба кор аст
Насу-деви марг, вабо
Насудон-гурухе, ки ба зироату кишту кор машгул мебуданд
Насокаш-он ки ба гурондани мурдагон машгул аст
Нерон-гайри эрониён
Несориён-сипохиён ва сипахдорон, лашкариён
Нигорин-пурнакш, зебо
Ниёз-эхтиёч, хочат, хохиш
Никухиш-сарзаниш, танбех
Нимруз-чануб
Нихеб-тарс, бим,
Ниход-табиат, одат, сиришт
Нишем-чойгох, манзил, маъво
Нишон-аломат, ишорат, оя
Ниюшо-шунаво, гушдоранда, гушкунанда
Ноб-соф, покиза, беолоиш
Ноф-кабила, хонавода, авлод
Нохид-сайёраи Зухра
Нохид Ардви Сура-Зухра
Нун-холо, хозир, акнун
Нувидан-гиря кардан
Нуз-хануз

О

Обдихдаст-садри мачлис
Обон-зухр-пешкаш ба обхо дар рохи Худо
Ован-далел, бурхон
Овар-якин, тахкик
Овежа-гушвора
Огин-пур, саршор,
Оганда-пур, мамлув, саршор
Оголиш-барангехтан, ташвик
Огоридан-таргиб, ташвик, ангезиш
Одрахш-барк
Ойин-расм, урфу одат, анъана
Ойини бихи-дини зартушти
Ойини яштан-коидахои дуо, хондани яштхо
Ойишна-чосус
Ожада-халонидашуда
Ожир-ожер-омода, тайёр
Оз-хариси, хочат, мухточи
Озар-оташ
Озаргун-лола
Озаргушасп-барк
Олугда-ба газаб омада
Омег-хакики, ростин, мук.мачози, омехта, якчоя
Омоч-нишон, нишона (аз тир)
Омудан-кашидани донахо ва мухрахо ба ришта
Омутиён-пайравон, сарсупурдагон
Он дун-он сон, ба он монанд,
Оранг-макру хила, риё, зарк
Орун-ахлоки мамдух, хамида
Ориш-маъно
Ороз-дар рохи Худо хадя кардан
Остин чидан-кушиш кардан, омода гардидан
Отарвант-оташкада
Отурвон-сарвари мугон дар ниёишхо
Офанд-хусумат, душмани
Оханинзин-бо силохи оханин
Охехтан-кашидан, берун кардан
Оху-айб, нуксон

П

Пагуй-донишманд, олим, хаким
Падидор омадан-пайдо шудан, ба вукуъ омадан
Падофанд-хифз, дифоъ
Пажвин-чиркин, нопок, палид
Пажованд-чубе, ки дарро ба он махкам кунанд
Пажум-гадо, кашшок, муфлис
Пазира гаштан-пешвоз гирифтан, кабул кардан
Пазируфтан-кабул кардан,
Пайгон-паймон, ахд
Пайгора-тухмат, бухтон
Паном-порчае, ки хангоми ичрои ойини дини бо он дахону биниро банданд, то нафас ба оташи варчованд нарасад
Параста-хидматгор, гулом, ходим
Парастор-ходим, хидматгор
Парвез-насаб, нажод
Пардахтан-фориг шудан, ба итмом расонидан
Паркон-нодони, чахолат, чахл
Пармуда-чиз, шайъ, мавчудот
Парну-матои латиф, нозук ва мунаккаш
Пардахта-холши карда, фориг шуда
Парури-пайванд (дарахт, инсон)
Патёра-бало, ходисаи бад
Патх-моту мабхут, дахони боз
Пахлу тихи кардан-як су рафтан, тарк кардан
Пачвок-тарчума
Паюг-арус, навпаюг-наварус
Певоз-куршабпарак
Пидром-хамеша шод, доим хурсанд
Пижухишгар-мухаккик, тадкикгар
Пизишк-табиб
Писанда-писандида
Питат-патат-тавба, пушаймони
Погуш—гута задан, гарк шудан,
Подёб-вузу, тахорат, покшуи
Пованд-банде, ки пойи зиндони ба он баста шавад
Полигона-огози хосилгундори, шуруъ ба дарави галла
Потимор-таъчил, шитоб, талвоса
Потипрос-подош, кайфар, мукофот
Пужхон-таклид, пайрави кардан
Пур-писар
Пуравранд-пурфусун, маккор, хилагар, найрангсоз
Пурд-пул
Пус-писар
Пуж-фук, дахону лаб
Пузиш-узр, маъзарат
Пупак-шонасарак, худ-худ
Пурдкешон-пайравони ойини Чамшед, то Зартушт

Р

Равон-рух, чон
Равони-рухи
Рад-сардор, пешво, рохбар
Ранг-фиреб, макр, хила
Рапитвин-чануб
Рапитвингох-намози пешин, чошт, хангоми ними руз, чоштгох
Расои-камол, гояти камол
Растохез-рузи киёмат
Рахоибахш-Сушиёнс
Рев-макр
Реж-касд, ният, накша
Род-сахи, чавонмард
Роюманд-чорасоз, ботадбир
Рузи гузориш-рузи киёмат, ки бад аз неки батамом чудо шуда, бади бакулли аз гети зудуда гардад.
Рузи хезиш-рузи растохез, рузи киёмат
Рушинос-машхур, номи, маълум

С

Савганд-гугирд (сароканд), ки хангоми паймон хурда мешуд
Сар пурбод будан-будан кибру гурур доштан
Сено-Мурги Сено, Симург
Сипантои-мукаддас, варчованд
Сипанчи-муваккати, дуруза
Сипаргам-гиёхи хушбу, райхон
Сипохи-чанги, харби, низоми
Соз-лавозимот, чизхои зарури
Сосно-вахй, оят
Сур-чашн, хурсанди, мачлиси шоди

Т

Тандес-намуна, ташбех, образ
Тарб-хила, макр, найранг
Тарфанд-макр, хила, фиреб
Тафт-зуд, бошитоб
Тев-тоб, токат
Тезвир-зирак, тезхуш, зуд ёдгиранда
Темор-гамхори аз бемор
Тир-сайёраи Аторуд, Тиштар
Тира-кабила, авлод
Тиштар-сайёрае, ки боду борон ба он вобаста аст, фариштаи обу борону барф
Товон-гунох
Тохтан-хучум кардан
Туланги-хуни, бебок
Тунбал-макр, даго
Тухтан-дар дил нигох доштан
Туш-тан, пайкар, тавон, зур, кувва

У

Узерин-намози дигар аз 3.00 то шом
Урвар-дарахт
Урвон-равон, рух
Устух-ба тарсу ларза шудан, зик ва танг шудан
Ушахингох-намози бомдод, аз ними шаб то баромадани Хуршед
Ушто-бахт, саодат, хурсанди

Ф

Фажах-чирк, ифлоси
Фалч-занчири дар
Фар-шукух, чалол, азамат
Фарвардин-мохи якуми шамси
Фарих-фарех-нафрин, лаънат
Фарзон-хикмат, дониш, илм
Фарзона-донишманд, хаким, окил
Фаррахи-шукух, чалол, бузурги
Фарри Яздон-нури илохи
Фаррух-хушбахт, саид, маймун
Фарчом-поён, окибат
Фарханчидан-адаб кардан, парвариш додан, машк додан, омузондан
Фархехта-боодоб, бофарханг, адаб омухта
Фрашкард-рузи киёмат, ки неки бар бади човидон пируз гардад
Фуру мондан-хайрон шудан
Фурухар-равони менуии хар зинда, ки абади аст
Фуру хиштан-поён кашидан
Фусун-чоду, дуо, афсун

Х

Хавеса-мунокаша, мунозара, мубохаса
Халоб-замине, ки пой дар он сероби фуру равад
Ханида-номи, маъруф, машхур
Харастар-муру мор ва хашарот
Хасту-икрор, эътироф
Хим-чарохат, захм
Ховар-гарб
Хоста-маъно
Хуншон-муборак, фархунда
Хур-офтоб
Хушнон-муборак, фархунда, саид
Хухр-макон, манзил, чой
Хучиста-некутарин, фархунда
Хшнум-илми ботини, мачоз, истиора, рамзу ишора

Х

Хамдостон-мувофик, рози
Хамедун-хамчунин
Хамистор-зид, мукобил, мухолиф
Хамора-хамвора, доим, хамеша
Ханг-кувва, тавон, хуш, фаросат
Ханчор-низом, конун, тартиб, гунчоиш, микдор, ашо
Харвиспогох-аз хама чиз огох
Хилидан-поён кардан, фаровардан
Хован-зарф, бомдод, намози ховани (аз баромадани офтоб то ними руз)
Хуваришта-кирдори нек
Худин-уммати Зартушт
Худини-дини зартушти, дини бихи
Хувишта-бехтарин, накутарин
Хукарда-хушсохт, зебо
Хум-растани (хум, хома), мачозан, илму ирфон (оби хаёт, бода, май)
Хумат-нияти нек, дилу андешаи нек, пиндори нек
Хухта-гуфтори нек, забони пок
Хушивор-окил, зирак, доно, заки

Ш

Шанг-хушруй, зебо
Шеван-гиря, нола
Шигарф-бошукух, мухташам
Шигифт-хайрон, мутааччиб
Шигифтихо-муъчизахо, корхои ачибу гариб
Шикебо-собир

Ч

Чамрос-оятхои варчованд
Чарганд-чарог
Чашм андар рох-мунтазир
Чинвад-Чинвадпул-рохи рост, пули Сирот,
Чисто-дониши сипантои, ирфон, хикмат, маърифат

Ч

Чалвод-сиришти бад, феъли зишт, хуйи бад
Чам-Чамшед
Чахондор-подшох
Чихи палид-хохари Ахриман, ки занону мардонро гумрох мекунад (киноя аз нафси шахвони, хохари газаб-Ахриман)
Човар-хол
Чуддин-гайри дин, пайрави дини гайри зартушти
Чудшахри-бегона, аз шахри дигар
Чуфт гаштан-издивоч кардан
Чуфт кардан-ба шавхар додан, зан додан

Я

Язиш-намоз, парастиш, дуохони, арчгузори, бузургдошт
Яшт-намоз, дуо, сурахо, сурудахо ва ниёшхо
Яштан-парастидан, ниёиш кардан, намоз хондан, хондани сурахои варчованд

ФЕХРИСТ

ДЕБОЧА

БАХШИ 1

ФАРГАРДИ 1. МЕХАН ВА НИЁГОНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. КУШОИШ

КАРДАИ 2. АНДАР МЕХАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. ЧАМШЕД

КАРДАИ 4. КУШТА ШУДАНИ ЧАМШЕД БА ДАСТИ ЗАХХОКИ МОРОН

КАРДАИ 5. ФАРЕДУН

КАРДАИ 6. АНДАР МОДАРИ ЗАРТУШТ-ДУГДУ ВА ГУЗАШТАГОНИ У

КАРДАИ 7. АНДАР ШАХРИ РАГА, КИ ЗОДГОХИ ДУГДУ БУДА

КАРДАИ 8. ЗОДА ШУДАНИ МОДАРИ ЗАРТУШТ-ДУГДУ

КАРДАИ 9. ПАЙДО ГАРДИДАНИ ФУРУГ ДАР ПАЙКАРИ ДУГДУ

КАРДАИ 10. ОШКОР ГАРДИДАНИ РОЗИ ДУГДУ ДАР ШАХРИ РАГА

КАРДАИ 11. БУРУН БУРДАНИ ПАДАР ДУГДУРО АЗ РАГА

КАРДАИ 12. АНДАР НУХ ПУШТИ АШУ ЗАРТУШТ ВА ДУДМОНИ СПИТОМОН

КАРДАИ 13. БА ДУГДУ МЕХР БАСТАНИ ПУРУШАСП-ПИСАРИ ПАЙТИРАСП

КАРДАИ 14. ОМАДАНИ ПАДАРУ МОДАРИ ДУГДУ БА ДИДАНИ У ВА БА ПУРУШАСП ДОДАНИ ДУХТАР БА ЗАНИ

ФАРГАРДИ 2. БАРХЕ АЗ ВИЖАГИХОИ ЗАМОНИ ПЕШ АЗ ЗАРТУШТ ДАР ДИНУ ОЙИН

КАРДАИ 1. ДАР ЗАМОНИ ПЕШ АЗ ПАДИД ОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ. ЧАШМИ ЧАХОН ДАР РОХИ ЗАРТУШТ БУД

КАРДАИ 2. ДИНУ ОЙИН ПЕШ АЗ ПАДИД ОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. АНДАР КУШТАНИ ДОМОН БА ЗУХРИ ОБ

КАРДАИ 4. АНДАР БОЖУ БАРСАМ ВА ШИРУ ХУМ БА ЗУХРИ ОБ БУРДАН

КАРДАИ 5. АНДАР ОЙИНИ ГУРОНДАНИ МУРДАГОН ДАР ЭРОНИ БОСТОН

БАХШИ 2

ФАРГАРДИ 1. ПАДИД ОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ХОБ ДИДАНИ ДУГДУ

КАРДАИ 2. ЗОДА ШУДАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. НОМ НИХОДАН БА ЗАРАТУШТРА НАВЗОДРО

ФАРГАРДИ 2. АНГЕЗИ КУШТАН КАРДАНИ АХРИМАН ЗАРТУШТИ НАВЗОДРО

КАРДАИ 1. ОМАДАНИ ДУРАСАРОБ БА КУШТАНИ ЗАРТУШТИ НАВЗОД

КАРДАИ 2. АНДАР ГУЗОРИШИ ИН АНГОРА, КИ ФАРОМУРЗИ РУСТАМЧИ КАРДА

ФАРГАРДИ 3. АНГЕЗИ КУШТАН КАРДАНИ АХРИМАН ЗАРТУШТРО БОРИ ДУВУМ

КАРДАИ 1. БА ЗЕРИ ПОЙИ ГОВОН АФГАНДАНИ ДЕВОН ЗАРТУШТИ НАВЗОДРО

КАРДАИ 2. ГУЗОРИШИ ФАРОМУРЗИ РУСТАМЧИ, КИ АЗ ИН АФСОНА КАРДА

ФАРГАРДИ 4. СЕВУМ БОР АНГЕЗИ КУШТАН КАРДАНИ ДЕВОН АШУ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 1. БА ЗЕРИ ПОЙИ АСПОН АФКАНДАНИ БАДХОХОН ЗАРТУШТРО БО ФАРМОНИ АХРИМАН

КАРДАИ 2. АНДАР ГУЗОРИШИ ИН АФСОНА, КИ ХАМОН ДОНИШМАНД КАРДА

КАРДАИ 3. АНДАР ОРИШИ ЧАХОР ПОЙИ АСП, КИ ЧОР АМШОСПАНДАНД

ФАРГАРДИ 5. АНГЕЗИ КУШТАН КАРДАНИ ДЕВОН ЗАРТУШТРО БОРИ ЧАХОРУМ

КАРДАИ 1. ДАР САРИ РОХИ ГУРГОН ГУЗОШТАНИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 2. ПАЙДО ГАШТАНИ БУЗОН ВА ШИР ДОДАНИ ОНОН БА ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. ЁФТАНИ СПИТОМОН ЗАРТУШТРО АЗ ЧАНГАЛ

КАРДАИ 4. ДАР «ГУРГОН» ВА «БУЗОН», КИ ФАРОМУРЗИ РУСТАМЧИ ГУФТА

ФАРГАРДИ 6. БОРИ ПАНЧУМ АНГЕЗИ КУШТАН КАРДАНИ ДЕВОН ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 1. ХАМОИШИ ДЕВОН ВА АНДЕША ДАР КУШТАНИ ЗАРТУШТ КАРДАНИ ОНОН

КАРДАИ 2. БАДНОМ КАРДАНИ БАДХОХОН ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 3. БА ОТАШ АНДОХТАНИ БАДХОХОН ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 4. БА ГУЛШАН ГАШТАНИ ОТАШ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 5. АНДАР ОН, КИ ОТАШ НИГОРИШ АЗ ЧИСТ

ФАРГАРДИ 7. КУШИШИ КУШТАН КАРДАНИ ДУШМАН ЗАРТУШТРО БОРИ ШАШУМ

КАРДАИ 1. ОМОДА КАРДАНИ ДУШМАН ЗАХР БАРОИ КУШТАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 2. ГУЗОРИШИ ФАРОМУРЗИ РУСТАМЧИ АЗ ИН АНГОРА

БАХШИ 3

ФАРГАРДИ 1. ЗИНДАГИИ ЗАРТУШТ АЗ ХАФТ ТО ПОНЗДАХСОЛАГИ

КАРДАИ 1. ЗАРТУШТ ДАР СОЛИ ХАФТУМИ ЗИНДАГИ

КАРДАИ 2. БА ДАСТИ ОМУЗГОР СУПОРИДА ШУДАНИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. ПАРВАРИШ ВА ОМУЗИШИ БУРЗИНКУРУС ЗАРТУШТРО НАЗДИ ХЕШ

КАРДАИ 4. БА ПАДАРУ МОДАР БОЗГАРДОНИДАНИ БУРЗИН ЗАРТУШТРО ДАР ПОНЗДАХСОЛАГИ

КАРДАИ 5. ЧАШН ОРОСТАНИ СПИТОМОН ДАР ПЕШВОЗИ ЗАРТУШТ ВА КАМАРБАНРДИ ВАРЧОВАНД БАСТАНИ У

ФАРГАРДИ 2. ЗИНДАГИИ ЗАРТУШТ ДАР КАНОРИ ДАРЧА

КАРДАИ 1. БА ХУБИ ОВОЗА ШУДАНИ НОМИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 2. БАХШ КАРДАНИ ПУРУШАСП КОЛОИ ХУДРО МИЁНИ ФАРЗАНДОН

КАРДАИ 3. ГУЗИН КАРДАН ЗАРТУШТРО БА ЗУТАРИ ВА НОХУШНУД ГАШТАНИ ЧОДУВОНУ СИТАМГАРОН АЗ ИН

ФАРГАРДИ 3. БА СИТЕГИ БАЛАНДИ ФАРХАНГУ ФАРЗОН БАРОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ЗАРТУШТ ДАР САРИ КУХИ УШИДАРН БО ХУДОВАНД РОЗ МЕГУЯД

КАРДАИ 2. ПАЁМИ ХУДОВАНДИ ХИРАД БА ЗАРТУШТ АЗ ДИНИ БИХИ ОВАРДАНИ СУРУШ ДАР САРИ КУХИ УШИДАРН

КАРДАИ 3. АНДАР УШИДАРНИ РОСТИН ВА ДИГАР ОРИШИ

ФАРГАРДИ 4. ЧАШН БАРПО КАРДАНИ ПУРАШСП ВА ШАРМАНДА КАРДАНИ ЗАРТУШТ ЧОДУВОНРО

КАРДАИ 1. БА АФСУН БУРДАН ВА КУШТАН ХОСТАНИ ЧОДУВОН АШУ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 2. ШАРМСОР КАРДАНИ ЗАРТУШТ ЧОДУВОНРО НАЗДИ МАРДУМ ДАР ЧАШНГОХ

БАХШИ 4

ФАРГАРДИ 1. ЧАХОНГАРДИ КАРДАНИ ЗАРТУШТ ВА ГАВХАРИ ДОНИШ АНДУХТАН

КАРДАИ 1. ОЙИНИ ПАЙКОРИ ОХШИГОНРО ОШКОР КАРДАНИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 2. БА ЗОДГОХИ ХЕШ БАРГАШТАНИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. ЗАН ГИРИФТАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 4. РАФТАНИ ЗАРТУШТ АЗ ХОНАИ ПАДАР

КАРДАИ 5. ГУЗАШТАНИ ЗАРТУШТ АЗ РУДИ ОБАХИ

КАРДАИ 6. ОМАДАНИ ЗАРТУШТ БА ДЕХЕ ДАР КАНОРИ ОБАХИ ВА ДАР ЧАШНИ НАВРУЗ ХАМРОХИ КАРДАНИ У ДАР МЕХМОНИ

КАРДАИ 7. ХОБ ДИДАНИ ЗАРТУШТ ДАР ХОНАИ ПИРИ ДЕХ

КАРДАИ 8. ГУЗОРИШИ ЗАРТУШТ ХОБИ ХЕШРО БА ЁРОН

КАРДАИ 9. АЗ ДЕХА РОХИ ХУДРО ПЕШ ГИРИФТАНИ ЗАРТУШТ БО ЁРОНАШ

ФАРГАРДИ 2. ЗИНДАГИИ ЗАРТУШТ ДАР КАРОНАИ РУДИ ДОД

КАРДАИ 1. БА КАРОНАИ РУДИ ДОД РАСИДАНИ У ВА ОН ЧОЙРО БАРОИ ЗИНДАГИ ГУЗИН КАРДАН

КАРДАИ 2. ЗИНДАГОНИИ МАРДУМОН ДАР ОН ХАНГОМ

КАРДАИ 3. АНДАРЗ КАРДАНИ ЗАРТУШТ МАРДУМОНРО

ФАРГАРДИ 3. БА ЗАРТУШТ ОШКОР ГАРДИДАНИ АХУРО МАЗДО ВА ДИДАНИ У РУЙИ ХУДОВАНДИ ХИРАДРО

КАРДАИ 1. РАФТАНИ ЗАРТУШТ АЗ БАРОИ ОБ ЛАБИ РУДИ ДОД

КАРДАИ 2. ДИДАНИ ЗАРТУШТ ВОХУМАНРО ВА БА БОРГОХИ АХУРО-МАЗДО БУРДАНИ У ЗАРТУШТРО БО ДИГАР АМШОСПАНДОНИ АХУРО

КАРДАИ 3. БА ПЕШГОХИ ХУДОВАНДИ ХИРАД АХУРО-МАЗДО ОВАРДАНИ АМШОСПАНДОН ВАХШУРРО

КАРДАИ 4. ГУФТУГУЙИ АШУ ЗАРТУШТ БО ХУДОВАНДИ ХИРАД-АХУРО-МАЗДО

КАРДАИ 5. ШИНОСОИИ ЗАРТУШТ БО АМШОСПАНДОНИ АХУРО-МАЗДО

КАРДАИ 6. ГУЗАШТАНИ ЗАРТУШТ АЗ ОТАШ ДАР НАЗДИ АМШОСПАНДОН

КАРДАИ 7. ГУЗАШТАНИ ВАХШУР АЗ САНЧИШИ ДИГАР-АЮХШУСТИ ГУДОХТА

КАРДАИ 8. ЧОК КАРДАНИ АМШОСПАНДОН СИНАИ ЗАРТУШТРО ВА АЗ ХАМА ГУМОНУ НОБОВАРИ ВА МОНАНДИ ОН ЧИЗХО ПОК КАРДАНИ ОН

КАРДАИ 9. ФАРМОНИ АХУРО МАЗДО БА ВАХШУР, КИ ОЙИНИ БИХИРО ДАР ЧАХОН БИЧОШАД ВА МАРДУМОНРО АЗ БАД РАХОИ БАХШАД

КАРДАИ 10. НАМУДАНИ АХУРО-МАЗДО НИШОНИ ХУДРО БА ЗАРТУШТ

КАРДАИ 11. АЗ ЧАХОНИ МЕНУИИ САРШОР АЗ ФУРУГ ФУРУД ОМАДАНИ ВАХШУР БА ЗАМИН ВА НАМОЗИ ХОВАНГОХ ГУЗОРИДАНИ У ДАР ОТАШГОХ

ФАРГАРДИ 4. РАСОНИДАНИ ЗАРТУШТ ПАЁМИ АХУРО МАЗДОРО ВА ПАРОКАНДА КАРДАНИ ОЙИНИ БИХИ ДАР МИЁНИ МАРДУМОН

КАРДАИ 1. БА МАРДУМОН РАСОНИДАНИ ПАЁМИ АХУРО МАЗДО

КАРДАИ 2. КУШИШУ ПАЙКОРИ ЗАРТУШТ ДАР РОХИ ДИНИ МАЗДОЯСНИ

КАРДАИ 3. АШУ ЗАРТУШТ БА ПУРСИШХОИ МАРДУМОН ПОСУХ МЕГУЯД

БАХШИ 5

ФАРГАРДИ 1. ЧАХОНГАРДИИ ЗАРТУШТ ДАР ЧУСТУЧУЙИ АШО ВА ЧОЙИ ДАРХУРД ВА ДИНИ БИХИРО ДАР ЧАХОН ПАХН КАРДАНИ У

КАРДАИ 1. ТАНГ КАРДАНИ ДЕВЯСНОН ЧАХОНРО БА ЧАШМИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 2. ПАЙДО НАКАРДАНИ ЗАРТУШТ ЧОЕРО ВА МАРДУМЕРО, КИ ОЙИНИ БИХИРО ГУСТАРИШ БИДИХАД ВА ХАМА ЧО БО БАДОН РУ БА РУ ГАРДИДАНИ У

КАРДАИ 3. НАХУСТИН КАСЕ, КИ БА ДИНИ МАЗДОЯСНИ БИГРАВИД, МАЙДЮМОХ ПИСАРИ ОРОСТИ БУД

КАРДАИ 4. РАЗМИ ЗАРТУШТ БО АХРИМАН ВА ДЕВОН, КИ АНГОРА АЗ ХУЙИ БАД, КИНА, ГУМОН, НАВМЕДИ ВА МОНАНДИ ИНХО БУДААНД

КАРДАИ 5. БО ФУРУГЕ АЗ РУЙИ ХЕШ АФКАНДАН ХАМА ДЕВОНРО ПАРОКАНДА КАРДАНИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 6. ПАЙМОН БАСТАН ХОСТАНИ АХРИМАН БО ЗАРТУШТ, ТО УРО БИФИРЕБАД

КАРДАИ 7. РОНДАНИ ЗАРТУШТ ДЕВОНРО БО «АХУНВАР» АЗ НАЗДИ ХЕШ

КАРДАИ 8. АНДАР ДЕВОН, КИ ЗАРТУШТ БАР ОНОН ПИРУЗ ГАШТ

КАРДАИ 9. ПАРОКАНДА КАРДАНИ ЗАРТУШТ ВА ПАЙРАВОНИ У ОЙИНИ БИХИРО ДАР ЧАХОН

ФАРГАРДИ 1. ОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ БО ФАРМОНИ АХУРОМАЗДО БА БАЛХ

КАРДАИ 1. КАЙ ВИСТОСПРО ЧАШМ БА РОХИ ЗАРТУШТ БУД

КАРДАИ 2. ДАР ХОБ ДИДАНИ ВИШТОСП ЗАРТУШТРО БАР ТАХТИ ЗАРРИН

КАРДАИ 3. ОМАДАНИ ЗАРТУШТ БА БАЛХИ БОМИ ВА ОГОХИ ЁФТАНИ КАЙ ВИШТОСП АЗ У

КАРДАИ 4. РАФТАНИ ВЕЖАГОНИ КАЙ ВИШТОСП НАЗДИ ЗАРТУШТ БА ОВАРДАНИ У

КАРДАИ 5. БА ДАРБОРИ КАЙ ВИШТОСП ОМАДАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 6. ХОНДАНИ ЗАРТУШТ «ГОТХО»-И ВАРЧОВАНДРО БА ВИШТОСП

КАРДАИ 7. ХОНДАНИ ЗАРТУШТ ДУНБОЛАИ «ГОТОН»-И ВАРЧОВАНДРО БА ВИШТОСП

КАРДАИ 8. КУШОИШ ХОСТАНИ АШУ ЗАРТУШТ БАР ШОХ ВИШТОСП АЗ БОРГОХИ АХУРО-МАЗДО

КАРДАИ 9. САНЧИДАНИ КАЙ ВИШТОСП АШУ ЗАРТУШТРО ДАР РОСТИ ВА БА ОЗМУН ХОНДАНИ У ДОНОЁНРО БО ЗАРТУШТ

КАРДАИ 10. ЧОЙИ ХУДРО БА ЗАРТУШТ ДОДАНИ ДОНОЁН АЗ РУЙИ ОЙИНИ КУХАН ВА РАШК КАРДАНИ ОНОН БА ВАХШУР

КАРДАИ 11. САНЧИДАНИ ШОХ ВИШТОСП ХУД ЗАРТУШТРО ДАР РОСТИ ВА ДОНИШУ ХУШ ВА ХОНАВУ БОГ БА У БАХШИДАН

КАРДАИ 12. ОТАШ АФРУХТАНИ ЗАРТУШТ АНДАР ХОНАИ НАВ ВА НИЁИШИ У БА ДАРГОХИ АХУРО МАЗДО АЗ ОН КИ ШОХИ БАЛХ БО У МЕХРУБОНИ КАРД

КАРДАИ 13. РУЗИ СЕВУМИ ЗАРТУШТ ДАР ДАРГОХИ КАЙ ВИШТОСП

КАРДАИ 14. БА АШУ ЗАРТУШТ САР ФУРУД ОВАРДАН ФАРМУДАНИ ШОХ БУЗУРГОНРО

КАРДАИ 15. ГУФТУГУЙИ КАЙ ВИШТОСП БО АШУ ЗАРТУШТ ТАНХО БА ТАНХО

КАРДАИ 16. ПУЗИШ ХОСТАНИ КАЙ ВИШТОСП АЗ АШУ ЗАРТУШТ БАРОИ ДАР ГУМОН АФТОДАНИ ХУД ВА БА ДИНИ МАЗДОЯСНИ ГАРАВИДАНИ У

ФАРГАРДИ 2. БА ДИНИ МАЗДОЯСНИ ДАРОМАДАНИ ШОХ ВА ДАРБОРИЁН

КАРДАИ 1. БА ДАРБОР ГИРД ОВАРДАНИ КАЙ ВИШТОСП ДОНИШМАНДОНРО РУЗИ ДИГАР ВА БО АШУ ЗАРТУШТ ХАВЕСА ОГОЗ КАРДАНИ ЭШОН

КАРДАИ 2. ПАЙМОН БАСТАНИ ШОХ ВИШТОСП БО ВАХШУР ДАР ДУСТИ ВА ХАМКОРИ

КАРДАИ 3. БА ДИНИ ХЕШ ДАРОВАРДАНИ ЗАРТУШТ КАЙ ВИШТОСПРО ВА КУШТИ БАСТАНУ БО БОЧУ БАРСАМ ОТАШРО НИЁИШ КАРДАНИ У

КАРДАИ 4. ДАРМОН БАХШИДАНИ АШУ ЗАРТУШТ БА БАРОДАРИ КАЙ ВИШТОСП-ЗАРИВАР, КИ ДАР ДАМИ МАРГ БУД ВА БА ДИНИ МАЗДОЯСНИ ДАРОМАДАНИ ГУРУХОН

КАРДАИ 5. БА КЕШИ МАЗДОПАРАСТИ ДАРОМАДАНИ ДАРБОРИЁН

ФАРГАРДИ 3. НИХОДАНИ КАЙ ВИШТОСП ОЗАР-БУРЗИН-МЕХРРО ДАР БАЛХ ВА НИШОНДАНИ У САРВИ КИШМАРРО ВА ДИНИ МАЗДОЯСНИРО ГУСТАРИШ ДОДАНИ У

КАРДАИ 1. ОЗАР-БУРЗИН-МЕХР

КАРДАИ 2. НИШОНДАНИ ВИШТОСП САРВИ КИШМАРРО БО ЗАРТУШТ НАЗДИ ОЗАР-БУРЗИН-МЕХР

КАРДАИ 3. БУНЁД КАРДАНИ КАЙ ВИШТОСП КОХЕ ПИРОМУНИ САРВИ КИШМАР ВА МАРДУМОНРО БА ПАРАСТИШИ АХУРО ВА ДИНИ МАЗДОЯСНИ ХОНДАНИ У

КАРДАИ 4. ФИРИСТОДАНИ АШУ ЗАРТУШТ ШОГИРДОНИ ХУДРО БА ХАР СУИ ЧАХОН

ФАРГАРДИ 4. БА ЗИНДОН АНДОХТАНИ ВИШТОСП ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 1. БАДНОМ КАРДАНИ БАДХОХОН ЗАРТУШТРО НАЗДИ ВИШТОСП

КАРДАИ 2. АЗ ОТАШ ГУЗОШТАНИ ВАХШУР ВА АЮХШУСТИ ГУДОХТА РЕХТАН БА СИНАИ У

КАРДАИ 3. БА ЗИНДОН АФГАНДАНИ КАЙ ВИШТОСП ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 4. ДАРМОН КАРДАНИ АШУ ЗАРТУШТ АСПИ СИЁХИ КАЙ ВИШТОСПРО

КАРДАИ 5. ПАЙМОН БАСТАНИ ЗАРТУШТ БО ВИШТОСП АНДАР ТЕМОРДОРИИ АСПИ СИЁХ ДАР ЧАХОР ЧИЗ

КАРДАИ 6. ЧАШНУ СУР ОРОСТАНИ КАЙ ВИШТОСП ДАР БИХ ШУДАНИ АСПИ СИЁХ

КАРДАИ 7. ХОХИШИ ДУВВУМИ АШУ ЗАРТУШТ АЗ КАЙ ВИШТОСП

КАРДАИ 8. БА АШУ ЗАРТУШТ СУПОРИДАНИ КАЙ ВИШТОСП ПИСАРИ ХЕШ ИСПАНДИДОДРО

КАРДАИ 9. ХОХИШИ САВВУМИ АШУ ЗАРТУШТ АЗ КАЙ ВИШТОСП-ШОХБОНУИ ЭРОН ХУТУСАРО БА САРВАРИИ ЗАНОНИ КИШВАР ГУМОШТАН

КАРДАИ 10. ГУМОШТАНИ АШУ ЗАРТУШТ ШОХБОНУИ ЭРОН-ХУТУСАРО БА РАХБАРИИ ЗАНОН

КАРДАИ 11. ХОХИШИ ЧАХОРУМИ АШУ ЗАРТУШТ АЗ КАЙ ВИШТОСП

ФАРГАРДИ 5. ЧАХОР ОРЗУИ КАЙ ВИШТОСП ВА ДАСТУРИ ЗАРТУШТ БАРОИ РАСИДАН БА ОН

КАРДАИ 1. ДАСТУР ХОСТАНИ ШОХ АЗ ВАХШУР БАРОИ РАСИДАН БА КОМИ ДИЛ

КАРДАИ 2. ФАРО РАСИДАНИ РУЗЕ, КИ КАЙ ВИШТОСП БА ОРЗУХОИ ХУД РАСИД ВА АШУ ЗАРТУШТ МИЁНИ ЧАХОР КАС ФАРМОНРАВОИИ КИШВАРРО БАХШ НАМУД

КАРДАИ 3. ДОНИШУ ЧИСТО ОМУХТАНИ КАЙ ВИШТОСП АЗ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 4. ГУФТОРИ АШУ ЗАРТУШТ БО КАЙ ВИШТОСП АНДАР РОСТИ ВА АШО

КАРДАИ 5. ГУФТОРИ АШУ ЗАРТУШТ БО КАЙ ВИШТОСП АНДАР АМШОСПАНДОНИ АХУРО МАЗДО

КАРДАИ 6. ПУРСИШИ КАЙ ВИШТОСП АЗ АШУ ЗАРТУШТ ОНРО, КИ ЧАРО БА ОН ЧАХОР КАС ОН ЧАХОР ЧИЗИ ШИГИФТАНГЕЗРО-ХУМУ ШИРУ АНОРУ ГУЛРО ДОДА ВА АЗ ОН ЧИ МЕХОСТ ГУФТАН БА ХШНУМ

КАРДАИ 7. ГУЗОРИШИ АШУ ЗАРТУШТ АЗ ШИР, КИ ПАШУТАНРО ДОД

КАРДАИ 8. ПОСУХИ ПАЙГАМБАР АЗ ОН КИ ЧАРО ГУЛИ ХУШБУЙ БА ЧОМОПС ДОД

КАРДАИ 9. ПОСУХИ ВАХШУР АЗ ОН КИ ЧАРО КАЙ АЗ У ТАВОНУ НЕРУ ВА ПИРУЗИИ ХАМЕШАГИ ХОСТ ВА У ОН АНОРРО БА ИСПАНДИДОД БАХШИД

ФАРГАРДИ 6. ДИДАНИ КАЙ ВИШТОСП АМШОСПАНДОНИ АХУРО МАЗДОРО

КАРДАИ 1. ДИДАНИ ШОХ ПАЙКАРХОИ РАВШАНРО ВА ГУФТУГУЙ БО АМШОСПАНДОН

КАРДАИ 2. БА ХУШ ОМАДАНИ КАЙ ВИШТОСП ВА САВГАНД ХУРДАНИ У ДАР ГУСТАРИШИ ДИН

БАХШИ 7

ФАРГАРДИ 1. ГУСТАРИШ ДОДАНИ КАЙ ВИШТОСП ОЙИНИ БИХИРО ДАР ЭРОН ВА НАБАРДИ У БО ДУШМАНОНИ РОСТИ

КАРДАИ 1. ОТАШГОХХО СОХТАН ВА НАМОЗ БАР ПОЙ ДОШТАНИ ШОХ ДАР КИШВАР

КАРДАИ 2. БА ЧАНГ ОГОЛИШ КАРДАНИ АХРИМАН ДУШМАНОНИ ДИНИ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 3. ГИРД КАРДАНИ ЗАРИВАР СИПОХОНРО БО ФАРМОНИ КАЙ ВИШТОСП ВА НАБАРД БО БЕДОДГАРОН

ФАРГАРДИ 2. ЧАНГИ ЭРОН БО ШОХИ ХАЮНОН АРЧОСП

КАРДАИ 1. ГУСТАРИШ ЁФТАНИ ДИНИ МАЗДОЯСНИ ВА БА ТАРСУ БИМ АФТОДАНИ АРЧОСП

КАРДАИ 2. ФИРИСТОДАНИ АРЧОСП НОМА БА ШОХИ ЭРОН

КАРДАИ 3. ОВАРДАНИ КАЙ ВИШТОСП ДОНОЁН ВА ВЕЖАГОНРО ВА РОЙ ЗАДАН

КАРДАИ 4. БУРДАНИ НОМАИ ВИШТОСП БА АРЧОСП ВА БА ЧАНГ ОМОДА ГАШТАНИ ХАЮНОН

КАРДАИ 5. САВГАНДИ ВИШТОСП ВА ПЕШГУЙИИ ЧОМОСП АЗ ЧАНГ БО ХАЮНОН

КАРДАИ 6. СИПОХ ГИРД ОВАРДАНИ ЗАРИВАР БА ДАШТИ МУР

КАРДАИ 7. АНДАР СОХТАНИ ВИШТОСП ДИЖ БАР БОЛОИ КУХ АЗ БАРОИ ХЕШОН

КАРДАИ 8. ОГОЗИ ЧАНГ БО ХАЮНОН ВА РЕХТАНИ ХУН АЗ ДУ СУЙ

КАРДАИ 9. БА ХАР ЗАДАН САРИ ДУВОЗДАХ ХАЮНРО ДАРАВИДАНИ ЗАРИВАР ВА КУШТА ШУДАНИ У АЗ ДАСТИ ВИДРАФШИ ЧОДУ

КАРДАИ 10. РАЗМИ БАСТАВАР БО ВИДРАФШИ ЧОДУ ВА КУШТА ШУДАНИ ВИДРАФШ АЗ ТИРИ У

ФАРГАРДИ 3. ОМУХТАНИ АШУ ЗАРТУШТ МАРДУМОНРО ДИНИ БИХИ

КАРДАИ 1. ОТАШРО ФУРУЗОН ДОШТАН

КАРДАИ 2. ХОВАНГОХ ВА ПАЙКОР БАХРИ ОБОДИИ ДЕХ

КАРДАИ 3. РАПИТВИНГОХ ГУЗОРИДАН ВА КУШИШ БАХРИ ОБОДИИ ШАХРХО

КАРДАИ 4. УЗЕРИНГОХ ВА ПАЙКОР ДАР РОХИ ОБОДИИ КИШВАР

КАРДАИ 5. АЙВИСРУТРИМГОХ-ГОХИ ПАЙКОР БАХРИ ХУРРАМИИ ХОНАВОДА

КАРДАИ 6. УШАХИНГОХ-НАМОЗИ БОМДОД ВА ПАЙКОР АЗ БАРОИ ОБОД КАРДАНИ ХОНАХО ВА ХУШИВУ ХУРРАМИ ДАР ОНХО

КАРДАИ 7. ЯТОХУ-ГУЗИН КАРДАНИ САРВАРИ ХИРАДМАНД ВА РОСТИН

КАРДАИ 3. АШАМ-ВУХУ, ЧУСТАНИ АШО, РОСТИ. БИХИ КАРДАН ВА РОСТ БУДАН

КАРДАИ 9. ДОДУ ХИРАД ВА ДОНИШ ОМУХТАН ВА ГАВХАРИ ФАРЗОНУ ФАРХАНГ ВА ГАНЧИ ЧИСТО АНДУХТАН

КАРДАИ 10. ОБОД КАРДАНИ ЭРОН БА ДАСТИ ВАРИСТОНИ ЗАРТУШТ

БАХШИ 8.

ФАРГАРДИ 1. АНДАР ЗАНОН ВА ФАРЗАНДОНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ЗАНИ НАХУСТИНИ ПАЙГАМБАР ВА ДУ ПИСАРИ У

КАРДАИ 2. ЗАНИ ДУВВУМИ АШУ ЗАРТУШТ ВА СЕВВУМИН-ХУВУВИ-ДУХТАРИ ФАРШУСТАР

КАРДАИ 3. БА ЗАРТУШТ РАСОНИДАНИ ЧОМОСП КОРИ ДУХТАРРО

КАРДАИ 4. СУР ОРОСТАН ВА ПАЮГИИ ХУВУВИ БО АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 5. БАХШИДАНИ КАЙ ВИШТОСП ВОРАИ ЧАМКАРДАРО БА ЗАРТУШТ

КАРДАИ 6. ЗОДАНИ ЧОР ФАРЗАНД АЗ ХУВУВИ БА ЗАРТУШТ

ФАРГАРДИ 2. БА ВОРАИ ЧАМКАРД РАФТАНИ АШУ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 1. ПИСАР-ХУРЧЕХРРО ЗУТАР ГУЗОШТАН ВА УРВАТНАРРО БА КОРХОИ КИШОВАРЗИ ГУМОШТАН

КАРДАИ 2. ХОСТГОРИ КАРДАНИ ЧОМОСП ПУРУЧИСТОРО АЗ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 3. ЧАШНИ ПАЮГИ ОРОСТАНИ ЧОМОСП ВА ГИРИФТАНИ У ПУРУЧИСТОРО

ФАРГАРДИ 3. ЗАРТУШТ ВА ЗАМОН

КАРДАИ 1. ПЕШГУЙИИ ЗАРТУШТ ОЯНДАИ КИШВАРИ ОРИЁНРО

КАРДАИ 2. БУНДАХИШН (ОФАРИНИШ)

КАРДАИ 3. ГУМЕЗИШН (ОМЕЗИШ)

КАРДАИ 4. ГУЗОРИШ-ВИЗОРИШН (ЧУДОШАВИ)

КАРДАИ 5. ГОХНОМАИ ЗАРТУШТ

КАРДАИ 6. ШАШ ЧАШНИ ГОХОНБОР ВА НАВРУЗ

ФАРГАРДИ 4. КУШТА ШУДАНИ АШУ ЗАРТУШТ БА ДАСТИ РУХШ ТУР БАРОТУРИ ГУЧАСТАГ

КАРДАИ 1. КУШТАНИ РУХШ ТУР АШУ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 2. ДАР ВОРАИ ЧАМКАРД БА ХОК СУПОРИДАНИ ВИШТОСП АШУ ЗАРТУШТРО

КАРДАИ 3. АЗ ДАРЁИ КАНСАВ ПАДИД ОМАДАНИ СУШИЁНС АЗ ТУХМИ ЗАРТУШТ БА ГЕТИ

РАВШАНИАНДОЗИ

ВОЖАХО

Neo-Nazism in Russia Was A Sure Sign of Things to Come in Georgia

2008-08-20T17:37:00.004+05:00

Phillip Martin

http://www.huffingtonpost.com/phillip-martin/neo-nazism-in-russia-was_b_119509.html

Posted August 19, 2008 04:23 PM (EST)

It was Monday evening in February of 2004 when a particularly harsh winter arrived at the doorstep of Yusuf Sultonov. The Tajik immigrant was walking into his apartment building in St Petersburg with his young daughter, Khursheda, and son, Akobir. A gang of seven teen-aged skin-heads rushed across the snow-covered yard armed with brass knuckles, chains, metal bars and knives and literally started hammering the young family to the ground, according to eye witnesses.

Nine year old Khursheda was stabbed eleven times and bled to death before an ambulance arrived. Her seven-year old brother was rushed to the hospital with severe head injuries but survived. Immigrants from the Caucasus such as the Sultonovs are frequent victims of hate crimes in Russia.

Since that night four years ago, thousands of immigrant job-seekers from the former soviet Union, among them Tajiks, Uzbeks, Georgians and Armenians, as well as scores of Africans, Jews, East Asians and Chechens have been assaulted all across the vastness of Russia, but especially in the areas in and around Moscow and St Petersburg. Over the past two years Neo-Nazis have been involved in at least 100 murders and 1200 attacks on immigrants, according to independent groups that monitor racially motivated crimes. Amnesty International believes the number of victims to be much higher.

Two years ago the United Nations dispatched a special envoy to the Russian Federation to probe the growing wave of racist killings and beatings. Today the situation remains just as dire. These attacks according to experts on ethnic violence are not aberrations of Russian society, but consistent with widespread xenophobia that has swept over Russia since the collapse of the Soviet Union. Russian newspapers and television are rife with xenophobic messages blaming "foreigners" for many of the countries ills, especially crime. And a poll conducted by Public Opinion Studies (VTSIOM) found that 61% of Russians approved of the slogan "Russia for Russians."

Police say that's exactly what the killers of 9-year old Khursheda Sultonov yelled as she was being slashed and stabbed, and investigators cited ethnic hatred as the primary motive for the murder. Similarly in May of 2006, black-booted skin-heads shouting "glory to Russia" stabbed to death a 19-year-old ethnic Armenian man aboard a Russian passenger train. True to that strange construct known as race, Georgians, Tajiks, Azeris and other citizens from the Caucasus and Central Asia are regarded by many ordinary Russians as "blacks." (http://liftedveilsproductions.blogspot.com/)

It is probably no coincidence, therefore, that American Ku Klux Klan legend David Duke is wildly popular among Neo-Nazis and other ultra-nationalists in Russia and has made frequent trips there to cheer and to be cheered on by his supporters, according to the Southern Poverty Law Center's Intelligence Report.

The Moscow Helsinki Group puts the number of skinheads in Russia at 50,000 to 60,000. But consider the fact that in 1992, there were only about a dozen fascist skinheads in Moscow and five in St Petersburg. Far more important than their numbers is the tacit and often overt support Neo-Nazis receive from Russian society.

Many of the assaults carried out by fascist skin-heads have taken place in broad open daylight in outdoor markets operated by migrant street vendors, aboard trains and in subways, and often in view of police and Russian citizens who have stood by and done nothing. In several documented cases some have actually cheered on the attackers.

When the thugs arrested in connection to the murder of Khursheda Sultonov were finally brought to trial in March of 2006, a group of Russian citizens chosen to render a "just" verdict effectively cleared all the defendants. It was the Russian equivalent of an all white jury in the American Jim Crow South. Only one of the young Nazis was even charged with murder and he was promptly cleared.

All seven teenagers were found guilty only of "hooliganism" and sentenced to terms ranging from 18 months to five years. Three days after the jury turned justice for Khursheda on its head a 9-year-old girl of mixed Russian and African heritage was stabbed in the stairwell of her St. Petersburg apartment building by skin-heads who followed her home. A separate Russian jury in St. Petersburg that same year acquitted the defendants in a case of murder of a Vietnamese student named Vu Anh Tuan. He was stabbed 37 times. The skin-heads in question had earned a fierce reputation for crippling citizens of Ghana, Palestine, China and Azerbaijan but reportedly never spent more than a day in jail.

To his credit, Prime Minister Vladimir Putin has spoken out forcefully against racist violence and intolerance. In turn, extremist groups like the National-Socialist Society have called for his resignation and that of Russian President Dmitry Medvedev. But human rights groups also believe that Putin's harsh rhetorical attacks on Chechen separatists, Georgians and others have fanned the flames of nationalism and served as a green light for his more thuggish countrymen (and women in quite a few cases) on the streets of Russia. With evidence of growing public support for ultra-nationalist grassroots movements and, to a lesser degree, rightist political parties, Putin's rhetoric may be backfiring.

Last August Russian police who had blamed Chechen terrorists for the bombing of a railway near St. Petersburg conceded that it was likely the work of far-right extremists. The Russian Interior Ministry's about-face coincided with the posting of a ghastly video on the internet showing neo-Nazis chopping off the heads of two migrant workers from Tajikistan and Dagestan. Police confirmed the video to be authentic.

A group calling itself ''the military wing of the National Socialist Society'' claimed responsibility and boasted that this was ''the start of our party's armed struggle against colored colonists and the Russian bureaucrats who support them.'' Experts on right wing extremism do not believe these groups are operating in a vacuum. Indeed there is evidence that far-right groups are becoming more organized and dangerous.

Human Rights researchers in Moscow have published documents showing "Nazi skinheads are being encouraged, organized, and used by Russia's ruling circles in their own interests." And Isvestiya reported that "Nazi skinheads from an openly fascist organization, the NNP (People's National Party), were being trained at the Moscow OMON special-purpose police detachment facilities and that they were being trained specifically by OMON coaches."

Several years ago Russian historian Vladimir Ilyushenko asserted that "some parties view skinheads as their reserve. The process of encouraging fascist sentiments in Russia is steered by government officials." Young fascists have been linked to National Front, Russian National Socialist Party and Russian National Party politicians. Fascists have also successfully infiltrated the Motherland Party, which is widely believed to have been created by Putin to counter parties on the extreme right.

Not to say all Russians are focused inward. Indeed, hundreds of anti-racists have taken to the streets to counter right wing violence, and several Russian citizens have even given their lives. The World reacted in shock to the murder of independent Russian journalist Anna Politkovskaya two years ago in her Moscow apartment building. Her investigative reporting into Russian military atrocities in Chechnya and street attacks against Chechen refugees made her a target for ultra-nationalists of every stripe.

There also was Nikolai Girenko, an ethnologist who testified as an expert witness against skinheads to try to convince Russian juries that these groups posed more of a danger than ordinary hooligans. In 2004 he was shot in the head when he answered the door of his St. Petersburg flat. Eight self-acknowledged neo-Nazis were arrested in connection to his murder.
The danger in Russia is not the revival of an expansionist communist state, as some American conservatives and neo-cons have ridiculously asserted.

Rather, it is the ideology of growing ultra-nationalism that has found expression in Neo-Nazism, elements of the Russian Orthodox Church, the Russian judicial system, and government policies that systematically discriminate against non-Russians.

It seems ironic that many within a nation that lost 20 million of its citizens to Hitler's war machine have turned a blind eye to the activities of 21st Century Nazis in their midst. But the current crop of fascists is merely expressing the animus that millions of ordinary Russians apparently feel toward foreigners, but would prefer to let someone else wield the knives, brass knuckles and chains. Now with the invasion of Georgia (given license by Georgian President Mikhail Saakshvili's recklessness), Russian ultra-nationalism has reached its logical conclusion with tanks, Kalashnikovs, and rampaging South Ossestian irregulars substituting for bald-headed youth shouting "glory to Russia."

Phillip WD Martin is a public radio journalist and Executive Producer for Lifted Veils Productions (http://liftedveilsproductions.blogspot.com/), a non-profit journalism organization dedicated to exploring issues that divide (and unite) society. Currently he is heading up The Color Initiative, a BBC/WGBH radio-journalism project broadcast on PRI's "The WORLD" (http://www.theworld.org/?q=node/17931) Phillip was a Supervising Senior Editor for National Public Radio and former NPR Race Relations Correspondent. He was among a group of senior producers responsible for creating The World radio program in 1995. He has written for several publications, including The New York Times, The Washington Post Outlook Section, Nieman Reports, Japan Times Weekly and the Boston Globe. He studied international relations and international law at Tufts University's Fletcher School of Law and Diplomacy and human rights law at Harvard University Law School.

Зартуштномаи Атоуллохи Мучебулох

2008-08-19T20:02:00.004+05:00

Атоуллохи Мучебуллох

Зартуштнома

(Дунболаи Бахши шашум)

БАХШИ 7

ФАРГАРДИ 1. ГУСТАРИШ ДОДАНИ КАЙ ВИШТОСП ОЙИНИ БИХИРО ДАР ЭРОН ВА НАБАРДИ У БО ДУШМАНОНИ РОСТИ

КАРДАИ 1. ОТАШГОХХО СОХТАН ВА НАМОЗ БАР ПОЙ ДОШТАНИ ШОХ ДАР КИШВАР

Паямбар буд чун бо шох дамсоз,
Зи хар дар хамдилу хамрозу хамбоз,
Ба хар су ёру шогирдон-ш чандин
Фиристод аз пайи густардани дин.
Ба Эрон аз чавону пир хар чо
Бипазруфтанд як-як дини Маздо.
Зи гирду гуша чун дар Балхи хуррам
Басо маздопараст омад фарохам,
Хаме афзуд дар он шахри пируз
Шумори маздаяснон руз то руз.
Кучо дар Балх доно мубаде буд,
Ахурокешу роду бихраде буд,
Буд андар хонаи худ оташафруз,
Фурузон дошт оташро шаборуз.
Ба назди оташи поки фурузон
Ниёиш кард бар Додори кайхон.
Фузуни хост з-уву шодмони,
Шукуфоиву хуррам зиндагони.
Хамора пок оташро хаме дошт,
Чароги доду дин хомуш нагзошт.
Бихи варзиду шахр обод мекард,
Дихиш медоду дину дод густард.
Чунон, к-омухт Зартушти Спитом,
Гузориди намози панч хангом.
Нахустин – Ховани, в-он гах Рапитвин,
Се дигар ном фархунда Узерин.
Дигар-Айвисрутрим-шомгохон,
Ба панчум-Ушахин дар бомгохон.
Хар он, к-у зинда оташро нигахдор,
Ба хона рузу шаб будаш парастор,
Хаме бурданд отурвон варо ном,
Ки меафрухт оташ руз то шом...
Паямбар гуфт: «Эй боофарин шох,
Забону дасти душман аз ту кутох!
Шав, акнун анчуман кун бихрадонро,
Зи хар су гирд овар мубадонро.
Ба-д-онон гуй, к-оташгоххо чанд
Ба хар кую гузар бунёд бинханд.
Куниште вижа бахри оташи пок
Ба по созанд дар хар шахру русток.
Шабу руз оташ он чо зинда доранд,
Ба карниш руй суи Гаргар оранд.
Бузургу хурд то он чо шабу руз
Шаванд аз зут дину донишомуз».
Чунин фармуд Фаррухзод Виштосп
Ба пири бихради фарзона Чомосп,
Ки: «Эй пири хирад, пурмагз дастур,
Миён барбанд дар фармони вахшур.
Ба Эрон хар кучо оташгахе соз,
Ба гардун Кохи оташро сар афроз.
Куниште соз дар хар гушаву куй,
Дупоён то баранд аз неку бад буй.
Кучо озодаеву михтаре буд,
Хунарвар мубаде донишваре буд,
Зи хар су гирд овард он радонро,
Мугону мубадону хирбадонро,
Нишастанду бигуфтанду шуниданд,
Сухан чун дар тарозу баркашиданд.
Аз он пас дар баландихои хушбод
Парастишгоххо карданд бунёд.
Бихону порсоёни бихишти
Ба хар дих сохтанд он гах куниште.
Дар он афрухтанд оташ дар ованд,
Ба оташ-зухр аз бахри Худованд.
Гузин карданд хар чо зутареро,
Гарону михтару донишвареро.
Ки бошанд андар он чо донишомуз,
Киху михро зи доду дин шабу руз.
Ба гохонбору андар панч гохон,
Ба чашнону ба базми подшохон.
Ба перомуни оташ гирд гаштанд,
Ба карниш пок Яздонро бияштанд.
Намозу чашнхои хеш он чой
Мугон карданд дар гохон-ш бар пой.
Фуруги Озари Мехри Ахуро
Фиканд оташ худинонро ба дилхо,
Шуд оташгох кирдори дабистон
Дар он хангом сар то сар ба Эрон.
Дар он омузгору чанд шогирд
Ба перомуни оташ омади гирд,
Яке устоду чандин донишомуз,
Дар оташгох буди оташафруз.
Киху мих назди оташ омаданди,
Зи мубад доду дин омухтанди,
Фурузон доштанди озари пок
Ба ёди офаранда Гаргари пок.
Чароги дину дониш шуд фурузон,
Мугонро андар он гах дар дилу чон.
Хирад буд дар дилу чон он мугонро,
Чу оташ рушнои магзу чонро.
Хирад чун одурон пок асту испед,
Чахонорою чонпарвар чу Хуршед.
Ба-д-ин рах тухми дини маздояснон
Бишуд пошида дар Эрону Нерон.

КАРДАИ 2. БА ЧАНГ ОГОЛИШ КАРДАНИ АХРИМАН ДУШМАНОНИ ДИНИ ЗАРТУШТРО

Чу бихдин гашт андар шахр бисёр,
Ба душман хуш наомад ончунон кор.
Зи марги хеш тарсону гиревон
Зи хар су сар бароварданд девон.
Басо торочкору дузду рохзан,
Басо нодону куру карру кавдан,
Баду бадкешу бадроху ситамгар,
Зи паркон кур чашму гушхо кар,
Ба разми шоху дини нав сипохон
Биоварданд гирд аз русиёхон.
Хама вайронгару чун дев бадкор,
Хама бедодгар чун гург хунхор.
Чу марги хешро наздик диданд,
Зи фармони паямбар сар кашиданд.
Ба хар чо бадсиголони ситамгар
Бароварданд аз хар як даре сар.
Бикарданд анчуман нобихрадонро,
Бадони кажниходи бадгумонро.
Дупоёни палишту чун харастар
Бисечиданд дар чанги паямбар.
Хама он пажвиёнро бо раху ранг
Гучастак Ахриман ангехт дар чанг.
Ба куштан дасту бар торочу озор
Заданд он бадсиголони сияхкор.
Нихону ошкоро бадгузинон
Бади карданд яксар бо худинон.
Чахон карданд бар Зартуштиён танг,
Зи рохи куштану торочу аз чанг.
Ба тунди дуди чанг аз кучаву дар
Чу деви хирасар мезад хаме сар.
Зи хуни куштагон дар арсани чанг
Замин шуд лолафому хок гулранг.
Зи чангу дуд дар сар то сари Балх
Чахон торик гашту зиндаги талх.
Зи дуди охи сарди кудаки зор
Чахонро рух сиях шуд чун шаби тор.
Дупоён дар фигону доду фарёд
Зи озору шиканчу зуру бедод.
Чигархо реш-решу дида хунбор
Фитода дилфигору хаставу зор.
Хама безор з-он сон зиндагони,
Аз он бад рузгору нотавони.
Киху мих аз ситамгар гашта дилреш,
Хама озурда аз кирдори бадкеш...
Зи бедоду ситам дилхо хама хун,
Фигону шеван аз андоза берун.
Зи торочи дуручон шахр вайрон,
Зи дузду рохзан гирёну нолон...

КАРДАИ 3. ГИРД КАРДАНИ ЗАРИВАР СИПОХОНРО БО ФАРМОНИ КАЙ ВИШТОСП ВА НАБАРД БО БЕДОДГАРОН

Чу бедоду ситам з-андоза бигзашт,
Худинонро дил аз озор хун гашт,
Шаханшах дод фармон бар Заривар,
Ки созад веза аз бедод кишвар.
Бадонро боздорад аз ситам даст,
Сари бедод кубад, хар кучо хаст.
Сипохон гирд кард он гах Заривар,
Ба баргу зину гурдони диловар.
Ба Кай Виштосп гуфт: «Эй додгар шох,
Сипоранда ба доду рости рох,
Дарозу дер пою човидон зи,
Ба номи неку шоду комрон зи!
Ба фармони ту бифристам сипохон
Ба шахру дих ба чанги русиёхон.
Занам аз душмани бадхох гардан,
Чудо созам ситамгарро сар аз тан.
Дихам подафрахи морони Заххок,
Миханро созам аз бедодгар пок.
Бисузам урвари ахриманиро,
Гиёхи чангу бехи душманиро...»
Паямбар гуфт он гах: «Эй сипахдор,
Хамеша дар рахи неки ба пайкор,-
Хирадро рохбар дон, эй накуном,
Зи доду рости берун маних гом.
Гули осудаги парвардан омуз,
Ба хори чангу кин оташ зану суз...»
Шаханшах чанд касро аз сипохон
Гузин кард аз миёни некхохон.
Ба хар як чанд чангиро супорид,
Ба хар чое гурухеро гуморид.
Ба ойини кайи пас шохи бодод
Ба хар як кую барзаншон фиристод.
Ба зину барг бар аспони хушгом
Равоншон сохт хар су он накуном,
Ки сар кубанд деви душманрио,
Саворони рахи ахреманиро.
Худинон то ки андар Балхи Боми
Зиянд андар хушиву шодкоми.
Сипах бошад зи доду дин нигахбон
Бидорад дасти бедоди дуручон.
Бихон осудаву хушдил хама руз
Буванд озодвору шоду пируз.
Чу рафтанд он дилерон зуд дар чой
Ба дину дод истоданд бар пой.
Ба хар кую дар андахси худинон
Хаме буданду аз некон нигахбон.
Ба Балх осоишу ороми з-ин рох
Биовард он гах он фархундапай шох.
Мугон он гох дар хар кую барзан
Бикарданд озари Зартушт равшан.
Бигуфтанд: «Ин фуруги руйи Маздост,
Чароги донишу фархангу чистост.
Касеро, к-аз хирад дар дил фуруг аст,
Рахо аз панчаи деви дуруг аст,
Хар он к-у аз хирад оташ ба дил сухт,
Чахонро рох з-он оташ барафрухт».
Бихони оташафрузи накукор
Ба доду рости карданд пайкор.
Бикушиданду кори нек карданд,
Хунар чустанду фарзон кор бурданд.
Ба дашту куху шахру рустохо
Буну боруву диж карданд барпо.
Зи Доду Обахи то Марву Хилманд
Кашиданд обу пурду рах кушоданд.
Агар бардошт сар душман ба ошуб,
Сипохи шох дардам кард-ш саркуб.
Зи марзи Балх деви Хашму Кин тафт
Ба бими чону навмеди бурун рафт.
Худинон шахру дих обод карданд,
Зи Эрон рафт чангу кину офанд.
Шукуфон гашт Балх он рузу обод,
Чу гашт аз чанги деви душт озод...

ФАРГАРДИ 2. ЧАНГИ ЭРОН БО ШОХИ ХАЮНОН АРЧОСП

КАРДАИ 1. ГУСТАРИШ ЁФТАНИ ДИНИ МАЗДОЯСНИ ВА БА ТАРСУ БИМ АФТОДАНИ АРЧОСП

Бихон дар Балх чун пируз гаштанд,
Ба мардум доду диномуз гаштанд,
Ба Эрон пахн шуд дини ашуи,
Гузину рост ойини накуи.
Ба шахру дих паёпай пиру барно
Пазируфтанд кеши ростиро.
Шумори маздояснон руз то руз
Хаме афзуд дар Балхи дилафруз.
Дамид аз боми шахри бахтиёри
Фуруги офтоби растагори.
Яке Хуршед сар барзад зи Эрон
Чахонро кард сар то сар фурузон.
В-аз Эрон суи Нерон гарм биштофт,
Замину осмон аз мехр бартофт.
Ба биниш рох кушод андар дилу чон
Фуруги руйи хафт амшоспандон.
Анеронро хам андар дил фуру рехт,
Ба чоншон равшани он шед ишпехт.
Яке деве биомад пеши Арчосп,
Бигуфт аз пешрафти кори Виштосп.
Ки: «Эй туронхидеви аждахофаш,
Савори размчуйи неву саркаш,
Чахонро дини нав бигрифту хоби,
Ба кардан чорае то бу шитоби.
Агар пешаш нагири, эй шаханшох,
Дихи барбод тахту афсару гох.
Чахон дар дини Зартушт андар ояд,
Харойин, рузгори мо сар ояд».
Ба дил уфтод шох Арчоспро бим
Зи бахти вожгуну тахту дайхим.
Ба наздаш хонд ёру вижагонро,
Зи гарму сарди гети дидагонро.
Фусункорони зуру номварро,
Шаманхои ради ахтаршумарро.
Ба-д-онон гуфт: «Хон, гардед бедор,
Ки омад душмане моро падидор.
Ба Эрон дини нав, к-овард он пир,
Ба зуди гардад он, тарсам, чахонгир.
Чу дар дил тудагонро рох ёбанд,
Хама з-ойини пешин руй тобанд.
Бигардад вожгун тахти хаюн-шох,
Напояд дер бар мо афсару гох.
В-аз он пас дар хама Эрон Нерон
Шавад густурда дини маздаяснон...»
Ба-д-у гуфтанд: «Эй боофарин шох,
Аз он афсонахо хастем огох.
Туро, эй шох, набвад чора чуз он,
Фиристи нома суи шохи Эрон.
Ки гардад боз дар ойини Чамшед,
Парастад Мехру зухр орад ба Хуршед.
Ба-д-ин чо гар расад ойини Зартушт,
Чавону пир бар мо дарнихад пушт.
Пас он чо марг бар мо ошкор аст,
Равад ганчу кулоху тахт аз даст.
Нахустат номае бо ному махруз
Фиристодан ба Эрон бояд имруз».

КАРДАИ 2. ФИРИСТОДАНИ АРЧОСП НОМА БА ШОХИ ЭРОН

Чу оварданд шахро баргу хома,
Ба номи дев кард огози нома.
Зи девон бо сипоси аз шумар беш
Бикард у ёд андар номаи хеш.
Сипас бинвишт, к-: Ин аз шох Арчосп
Шунав, эй шохи аз дин гашта Виштосп.
Ба гуфти марди чодуи сухангуй
Зи ойини ниёгон тофти руй.
Кунун-т, эй шохи бемагзу сабуксор,
Кашидан боядат аз пой бар дор.
Хар он к-у тофт руй аз дини Чамшед,
Нашояд дид уро руйи Хуршед.
Ба он пири суханпардоз маграв,
Базах карди, бигард эдар питат шав!
Сари он пири чоду мол бар гард,
Ба дини Офаридун боз баргард.
Пазир ин панд аз мо, гар пазири,
Вагарна нест аз чангам гузире...»
Ду танро аз миёни дарпарастон
Чудо карданд шоху сарпарастон.
Ду чодуи забончарбу фусунгар,
Дахангарму хушивору диловар.
Яке буд Номхохи номвар ном,
Ки карди деви нарро бо сухан ром.
Дигар буд Бедирафши вожапардоз,
Кушода з-осмону ахтарон роз.
Хаюнон он дувонро нома бар даст
Бидоданду фиристондашон маст.
Ду аспи бодпойи тундрафтор
Гирифтанд он ду чодуи сияхкор,
Ба назди подшохи Балх ожир
Шуданд он чодувони зуфт чун тир.
Шаханшах номаи Арчосп букшод,
Ба хондан нома мар Чомоспро дод.
Ба Кай он номаро Чомосп чун хонд,
Шах аз андеша андар вай фуру монд.

КАРДАИ 3. ОВАРДАНИ КАЙ ВИШТОСП ДОНОЁН ВА ВЕЖАГОНРО ВА РОЙ ЗАДАН

Кай он гах вежагонро анчуман кард,
Аз он бад номаи душман сухан кард.
Радону пешвоёни хирадманд
Сухан з-он нома гуфтанду шуниданд.
Паямбар гуфт: «Бо дастури бих дин
Нашояд божу соват дод бар Чин.
Ба душман бандаги кардан гунох аст,
Бидодан сов бар Нерон на рох аст.
Нашояд бож бидхад эр бар нер,
Нагирад сов харгиз рубах аз Шер.
Худинонро ба чуддин вом набвад,
Бихонро нест фармон бурдан аз бад...»
Пас он Чомосп дастури бихандеш
Бигуфто: «Бегумон чанг аст дар пеш».
Шаханшах гуфт: «Ман сарриштаи чанг
Заривваро супорам, к-уст сарханг.
Зи роху руйи чанг огохтар уст,
Далеру зурманду размгар уст.»
Заривар гуфт: «Шохо, бо дилу чон
Хамеша хастамат ман сар ба фармон.
Ба чанг эрониёнро созам ожер,
Ба пилу аспу гурзу найзаву тир.
Ба Эрон хар ки дасти зур ёзад,
Нажанду зор сар дар гур созад».
Бигуфт: «Аз номи мо боистани кор
Биовар, хар чи бишмори сазовор.
Кунун як нома бар гумрох Арчосп
Навис аз номи шоханшох Виштосп.
Бигуяш посухе, к-аш месазад гуфт,
Шиносад хешро, то душмани зуфт».
Заривар гуфт, баргу хома оранд,
Хаюнро номае дархур нигоранд.
Сипахбад пас зи номи шохи Эрон,
Чунин бинвишт бо дасти дабирон:
«Зи шохи ориён фарзона Виштосп
Ба шохи даштиёни душт Арчосп.
Ба дини ростини зардухушти
Камарро бастаам се рах ба кушти,
Бидону бош огох, эй хаюншох,
Ки харгиз барнахохам гашт з-ин рох.
Ахуро ин фуруги човидони
Маро дар дил фиканд аз мехрубони.
Ба дини маздаясни доди Зартушт
Ба гуфтори ту нанхам, эй хаюн, пушт.
Натарсам аз туву боду дами ту,
Зи чони тираву магзи ками ту.
Ту ганчу гох хохи, дин бахона-ст,
Дилатро орзу тахти каён аст.
Ба дил андеша суди беш дори,
Ба реву ранг дин дар пеш ори.
Хазорон бар туву дини ту нафрин,
Ки поши тухми рашку донаи кин.
Аз ин пас божу сов аз мо нагири,
Ба дил армон зи озу ранч мири.
Мури чун гушна гург олугда аз хашм
Надори божу сов аз мо дигар чашм...»

КАРДАИ 4. БУРДАНИ НОМАИ ВИШТОСП БА АРЧОСП ВА БА ЧАНГ ОМОДА ГАШТАНИ ХАЮНОН

Бирафтанд он ду деву нома бурданд,
Ба дасти подшохи Чин супурданд.
Ба-д-у гуфтанд, к-«Эй шохи хаюнон,
Набошад чора чуз чангат ба Эрон.
Битозу сузу сар овез бар дор,
Аз эшон як танеро зинда магзор.
Бигир он шоху куш он монтронро,
Зи ойину зи дин баргаштагонро.
Ба ханчар магзу хуншон бар замин рез,
Ба хамшон магзу хоку хун биомез.
Нишони дини маздоясниёнро
Зудою з-он тихи кун ин чахонро.
Ки ному ёду дину кеши Зартушт
Ба зуди дар чахон гардад фаромушт...
Набошад чора дигар бар ту чуз он,
К-аз эдар чанг пайванди ба Эрон».
Фиристоданд он гох он дувонро,
Забоновар сухангу чодувонро.
Бирафтанд он ду бар тактез аспон
Аз он чо зуд назди шохи Эрон.
Ба-д-у доданд пайгоми хаюншох,
Ду деви тирачони зишту гумрох,
Ки: «Дорад бо ту шохи мо сари чанг,
Ба чанг о, ном гар мечуиву нанг».
Шаханшах хонд бар Арчосп нафрин,
Фарех гуфташ ба бобу моми пажвин.
Пасон донишваронро назди худ хонд,
Сухан аз чанги шохи Чинашон ронд.
Пагуён номае з-он пас навиштанд,
Суви шохи хаюнон вожае чанд.
Ки: «Бо туркон-хидеви ахриманкеш,
Агар чангест маро сахт дар пеш.
Наметарсему дар чангаш басечем,
Зи фармони Ахуро сар напечем.
Ба пойи шахри Мури зардухушти
Кашида пахн доман хаст даште,
Ба гирдаш куххо пасту ба сар барф,
Равон з-он обхо набванд бас жарф.
Ба шаш су рох бар аспон кушода,
Ба тозиш бар савору бар пиёда.
Дигар су Чангали Испед анбух,
Кашида бар фарози домани кух.
Ту аз он суву мо з-ин су баробар
Сипохонро бисечем аз ду кишвар.
Чу мах нав гашт чанг огоз созем,
Дари дузах ба руят боз созем.
Чу рузе чанд дар он дашти хамвор
Саворон аз ду су созанд пайкор,
Нигар, пас чун биёбад чанг анчом,
Бимири бо сипохи хеш ноком.
Бубин, пас чун пазирад разм поён
Ба пирузйи дини маздаяснон».
Гирифт он нома пас Чомосп дар даст,
Ба хам печиду бо махруз сар баст.
Ба дасти Бедирафшу Номхохаш
Бидоду гуфт: «Бар бар подшохаш...»
Ду чодуи забончарби суханчин,
Лабон пурхандаву дилхо пур аз кин,
Ба Кай хонданд бо нарми басе «панд»
Ба рангу реву гуфтори хушоянд.
Даму афсуну обу ранги гуфтор
Накард андар дили шохи худин кор.
Ба-д-эшон гуфт шохи Балх, к-«Акнун
Равед аз марзи Эрон зуд берун!»
Хамон дам он ду деви зишткирдор
Бурун рафтанд аз назди чахондор.
...Ба шохи хеш гуфтанд он чи дар Балх
Зи сар бигзашташон рузе чунон талх...

КАРДАИ 5. САВГАНДИ ВИШТОСП ВА ПЕШГУЙИИ ЧОМОСП АЗ ЧАНГ БО ХАЮНОН

Ба-д-он гах хурд Кай Виштосп савганд
Ба назди михтарону хешу пайванд:
«Зи рохи рости харгиз нагардам,
В-агар з-ин рох баргардам, на мардам.
Маро, к-аз рости дар дил фуруг аст,
Дилам безор аз деву дуруг аст.
Чаро аз дустон дил барканам ман,
Фуруд орам сар андар пеши душман?
Чаро аз рости бояд кашам даст,
Нихам пеши дуругу зуфт сар паст?
Чаро ман суи нопоки гароям,
Ба гуфти деви чоду андароям?
Зи дини рости харгиз бурун гом
Набигзорам ман, эй пури Спитом!
Маху Хуршеду ахтар бин ба гардун
Зи рохи рости н-оянд берун.
Чахон аз рости истода бар пой,
Ту дар вай рости бини хама чой.
Чу чоме хурдам аз дарёи Чисто,
Равонам ёфт оромиш ба Гушто.
Фуруг андар дил аз хуршеди фарзон,
Ки равшан дидаи чон бошадам з-он,
Худованди Хирад Маздо Ахуро
Падидам гашт з-ин рох ошкоро.
Маро дил рост андар хастии Уст,
Забон дар хастии У пок хастуст.
Ба чашми чон бидидам пок дидор-ш,
Ба гуши дил шунидам рост гуфтор-ш,
Худованди Хирад бишнохтастам-ш,
Ба неруи хирад дил бохтастам-ш.
Ба гуфтори яке гумрохи бадкеш
Нагардам боз харгиз аз рахи хеш.
Ашу Зартушту дини у гузидам,
Ба дини поки Маздо бигравидам.
Ба ному нанг мурдан бих ба Виштосп,
Бих аз ду даст дар бар пеши Арчосп».
Чунин пурсид пас Чомоспро шох,
Ки: «Эй пири хирадёри дилогох,
Ахуро аз хирад чонат барафрухт,
Ба чашми дил нихонат дидан омухт.
Туро равшан шавад дар дил падидор
Хама анчому хар пешомади кор.
Ба мо Арчосп дорад чун сари чанг,
Ба тахту гохи Эрон дорад оханг.
Ба он бадбахти бадкирдори бадкеш
Биояд сахт чанге бадгумон пеш.
Бигу, то чист з-он пас човари мо,
Чи орад чанг фардо бар сари мо?
Дилерон кушта гарданд андар он чанд,
Зи ёру ошнову хешу пайванд?
Чавонон чанд миранд андар он гох,
Сипохи чон супорад чанд з-ин рох?
Чи гуна бошад он гах ахтари мо,
Чи ояд з-осмон, гу, бар сари мо?
Каёнро тахту дайхиму зару точ
Баранд аз мо хаюнон ё ба тороч?
Чи ояд, гуй, з-ин пас бар сари мо,
Бувад чун кори шахру кишвари мо?»
Бигуфт: «Эй шох, бо фармони Додор
Туро хамвора пирузи бувад ёр.
Бувад пирузгар Маздо Ахуро,
Хамеша дорад у дасти ту боло.
Ту, к-аз рохи хирад нанхи бурун гом,
Ба коми дил раси з-ин рах саранчом».
Бигуфт: «Эй марди бофарзону фарханг,
Ки ёби рах ба дониш дар дили санг,
Чаро аз мо сухан пушида дори,
Чи тарси, бар забон бурдан наёри?
Чаро худ равшанам посух нагуфти,
Чи розе буд, к-андар дил нухуфти?»
Бигуфт: «Эй шох, тире з-осмонам
Бизад, гуё, ба магзи устухонам.
Назоди кош дар гети маро мом,
Набуди талхам имруз инчунин ком.
Ба хурди кош маргам дар рабуди,
Ба пири то чунин ранчам набуди.
Маро буд марг бихтар, то ту, эй шох,
Сухан аз ман намепурсиди ин гох.
Зи марги дустон ногуфтанам бих,
Зи душман сузи дил бинхуфтанам бих.
Ту чун фармудиям бар гуфтани он,
Надорам чора чуз бурдан-т фармон.
Хури, эй шох, гар се рох савганд
Ба Маздову ба дини поку фарзанд,
Агар гуям, нагири хашм бар ман,
Бигуям хар чи бар ман гашта равшан.
Ба бодафрохи ман маштоб, зинхор,
Агарч-ат талх ояд рост гуфтор».
Бихурд он гох шохи Балх савганд
Ба хафт амшоспанду як Худованд.
Ба дини поки Зартушти паямбар,
Ба фарзанду зану бо шири модар,
Ки хар ч-аш гуфт Чомосп он ниюшад,
Ба потипроси у харгиз накушад.
Хамеша бошад андахсу панохаш,
Бипушад чашм аз хар гун гунохаш.
Чу дилпур гашт з-он гуфтори Виштосп,
Ба дунболи сухан пардохт Чомосп.
Бигуфт: «Эй шох, дар чанги хаюнон
Дилерон аз ду су бемар дихад чон.
Басо модар чудо гардад зи фарзанд,
Бигиряд зор бар марги чигарбанд.
Басо фарзанд монад бепадар зор,
Гурусна дар гадои дар ба дар хор.
Паюгону занон дар суги шавхар
Хурушон хок барчошанд бар сар.
Басо фарзандро гардад падар гум,
Падарро низ бас гардад писар гум.
Бародар пас бимонад бе бародар,
Ба марги у бигиряд зор хохар.
Хазорон асп монад бе савора,
Фитода бар замин-дар чоку пора.
Миёни тудаи душман хурушон
Савори хеш мечуянд аспон.
Хазорон бодпойи оханинсум
Савори хешро он чо кунам гум.
Зи пурону бародархои Виштасп
Бимонад бе савора бисту се асп...»
Чу бишнид ин сухан Виштосп, ногох,
Бирафт аз хешу зер уфтод аз гох.
Ба худ омад даме пас шоху бо хашм
Дижамру каж нигохе кард бо чашм.
Пас он гах чун паланг аз чой барчаст,
Гирифт аз хашм теге тез бар даст
Ба чап буд ханчару дар рост шамшер,
Дудаста хост резад хуни он пир.
Зи хашм овард фарёде пур аз бим,
Чу шери шарзаву чун пили дижхим.
Бигуфт: «Эй зодаи девони чоду,
Гизоф аст ин хама афсонаи ту.
Ту тору пуд аз нофи дуруги,
К-ат андар чашму ру набвад фуруге.
Ба деву Ахриман дори ту чуфти,
Дуругу ёфа бошад он чи гуфти.
Ба фарри Эзаду дину Заривар
Намехурдам ман ар савганд, эдар,-
Ба ханчар мебуридам ин сари ту,
Ба хок афкандаме ин пайкари ту.
Бикардам синаатро бо дудам чок,
Хаме омехтам хуни то бо хок!»
Бигуфт: «Аз куштанам, шохо, маяндеш,
Ки фардо з-он пушаймон гарди дилреш.
Ба фара руйи тахти подшохи
Чу Чам кун бо хирад фармонравои.
Ки занчири бавиш натвони бигсехт,
Бурунтар з-ин чахон натвони бигрехт.
Шавад он гунае, к-аш боядаш шуд,
Бувад он гунае, к-аш боядаш буд.
Чунон чун гуфтамат ман, он дихад рух,
Хамон гуна шавад, эй шохи фаррух.
Биояд бар сари мову ту он руз,
Ки хаст аз сарнавишт он талху чонсуз».
Хамоно буд хашмин шох Виштосп,
Нагашташ коргар гуфтори Чомосп.
Дилаш аз зиндагони шуд чу ях сард,
Рухон аз ноумеди шуд чу ках зард.
Шитобиданд суи шох з-он пас
Бузургон бахри дилдори хама кас.
Ба дилсузи зи дастонаш гирифтанд,
Суханхои наку бахраш бигуфтанд,
Ба ойин бо сипосу некхохи
Нишондандаш ба тахти подшохи.
Заривар гуфт: «Эй боофарин шох,
Машав дилтангу биншин шод бар гох.
Ки ман худ бо сипохи визаи хеш
Бичангам бо дуручони бадандеш.
Зи гурдони дилери корзори
Бибуррам понздах рах сар хазори».
Биомад Подхусрав хамчунин пеш
Ба назди шохи аз андух дилреш.
Бигуфто: «То маро дар тан бувад чон,
Кунам пайкор бо деву дуручон.
Ба пойи аспу пилоншон бикубам,
Чу хасшон хамчу боди тунд рубам.
Хазори чордах рах худ зи душман
Ба хуну хок битвонам фикандан.
Зи мо пур дор дилро, шахриёро,
Ки фардо ком пирузист моро».
Диловар Подхусрав покдин буд,
Яке маздопарасти ростин буд.
Ашуву порсо, бо бад ба пайкор,
Хамеша буд дар неки сари кор.
Дигар шахзода Фаршукар, ки он гох
Ба зону буд нишаста назди Кайшох,
Бигуфто: «Эй падар, дилро зи андух
Тихи созу шикебо бош чун кух.
Ки ман чун бо сипохи девяснон
Биразмам, созамаш бо хок яксон.
Занам хар гах чу бар душман шабехун,
Барорам гарди душманро ба гардун.
Маро мардон хазор андар шуморанд,
Дилеру озмуда корзоранд.
Зи гурдону зи сарбозони душман
Тавонад кушт хар як сездах тан.
Хазори аз хаюнон сездах бор
Тавонам, бегумон, кушт, эй чахондор.
Дихам тахти каён оё ба душман?
Магар дар бандаги бинхам-ш гардан?!»
Дигар Испандидоди пури Виштосп
Биомад пеш бо дастури Виштосп,
Падарро гуфт: «То ман зинда хастам,
Нигох аз душманат доранда хастам.
Зи мо пур дор дил, эй шохи Эрон,
Ки дасти мо бигирад пок Яздон.
Ба майдони набард аз ханчари ман
Намонад аз хаюнон зинда як тан.
Махур андух бисёр, эй чахондор,
Ки пирузи Ахуро созадат ёр.
Макун бо хар кас аз рузи бадат ёд,
Ки душман шод гардад, дуст-ношод.
Зи хар кас рози дилро дор пинхон,
Ки то боши ту озоду таносон».
Чун ин бишнид шуд Виштосп дилшод,
Ба ёрон гуфт: «Эдун бод, то бод!
Хамеша бод пирузи ба мо ёр
Ба фармони Авахшидор Додор!»

КАРДАИ 6. СИПОХ ГИРД ОВАРДАНИ ЗАРИВАР БА ДАШТИ МУР

Чу рафтанд он ду чодуи бадандеш
Зи Эрон суи шахру кишвари хеш,
Ба-д-он гах вежагонро хонд Кайшох
Бигаштанд анчуман як-як ба даргох.
Суханхо хар кадоме гуфт аз чанг,
Зи буму марзу нангу ному авранг.
Басе гуфту гузор аз чанг карданд,
Ба чону дини бих хурданд савганд.
Ки: «Бо туронсипах то вопасин дам
Ба рохи ростиву дин бичангам».
Шаханшах гуфт он гах бар Заривар
Ки: «Эй равшан дилу чон-т аз «Ахунвар»,
Мамулу хезу шав дар куху акнун
Барафруз оташ он чо чун Фаредун.
Ба-д-он бунёд них Отар-Варахрон,
Ки пирузи расонад пок Яздон.
Мугон бо бочу оташ-зухр он чой
Ба карниш рузу шаб истанд бар пой.
Бувад то даст гирадмон Варахрон,
Шикаст ояд аз у андар хаюнон.
Ба ёри чун расад Нохиду Бахром,
Буви пируз бар душман саранчом.
Хам акнун чегзан бифрист хар суй,
Ба шахру рустову хар дару куй,
Диханд овоз бар хар кую барзан,
Ки: «Хон, хезед, омад пеш душман!
Хамехохад ба Эрон то битозад,
Зану фарзанди моро барда созад.
Зи гети дини бих хохад зудудан,
Каёни тахту гох аз мо рабудан.
Барад колову ганчи мо ба тороч,
Бирезад хуну бистонад зи мо боч...
Ба чуз аз кудакону пирзолон,
Хама аз хафт то хафтодсолон,-
Чавону пир бархезед дар чанг,
Ба путку досу белу найзаву санг.
Пас аз як мох гирди чодари шох
Биояд гирду пайвандад ба испох
Хар он к-у тофт аз фармони Кай сар,
Сараш бар дор хохад бурд кайфар».
...Ба дашти Мур бо фармони Кайшох
Сипохон гирд оварданд як мох.
Зи Балху Нимрузу Сугду Хоразм
Сипохе гашн гашт ожир дар разм.
Чунон шуд руйи дашту кух аз мард,
Ки гуфти растахез асту Фрашкард.
Зи боду гарди аспу марди чанги
Сиях шуд осмон чун руйи занги.

КАРДАИ 7. АНДАР СОХТАНИ ВИШТОСП ДИЖ БАР БОЛОИ КУХ АЗ БАРОИ ХЕШОН

Ба-д-он гах гуфт фаррухзод Виштосп
Ба он пири хирад фарзона Чомосп,
Ки: «Аз марги табори шох дар чанг
Ту гуфти, то шудам з-он сахт дилтанг.
На харгиз андар ин майдон гузорам,
Ки мирад як тан аз хешу таборам.
Яке диж созам андар кух бар пой,
Баланду устувору пойбарчой.
Фарозаш куху абр андар сару барф,
Нишебаш руди тунду саркашу жарф.
Магар Симург донад рах ба-д-он чой,
Магар оху гузорад андар он пой.
Дараш з-охан кунам, девораш аз санг,
Канам дар синаи кухаш рахе танг.
Хама кайзодагонро гирд орам,
Парасторону дижбонон гузорам.
Нагардад кушта то дар чанг з-эшон
Касе, аз тегу тири девкешон...»
Бигуфт: «Эй шох, Маздо хаст ёрат,
Нигахдорандаву пирузгорат.
Ту дар диж гар бари кайзодагонро,
Сипахдорони гурди пахлавонро,
Чу ял Испандидоду Потихусрав,
Заривар в-он дигар Фаршугари гав.
Дигар шахзодагони сар ба гардун,
Зи тухми шох Чамшеду Фаредун,
Ба душман кай шави пируз, эй шох,
Ту бе ин шахсаворони худогох?
Ба дасти дев биспори миханро?
Магар тан дод хохи Ахриманро?»
Бигуфт: «Эй пир, гу чанд аст душман,
Ки гашта ру ба ру дар чанг бо ман?»
Бигуфт: «Он яксаду си рах хазор аст,
Хамедун як хазоре дар шумор аст.
Намонад з-он хама кас зинда як тан,
Бигардад кушта он бадхох душман.
Ба майдон он хама чун саг дихад чон,
Ба чуз Арчосп-шохи девяснон.
Ба-д-у Испандидоди гурд чолок
Битозад, афканад-ш аз асп бар хок.
Бигуррад хамчу тундар тунду чун абр
Ба майдон тозад аспи хеш чун бабр,
Чудо созад-ш дасти рост аз душ,
Бисузад чашму буррад биниву гуш.
Кунад пас бар харе бедум савораш,
Фиристад назди хешон шармсораш.
Ба шахри хеш баргардад сияхруй,
Танаш гандида пур аз кирму бадбуй...»
Чу Кай ин посух аз Чомосп бишнуд,
Ба пайкар хун давиду гашт хушнуд.
Бигуфто: «Гар нижоду дудаи мо
Бигардад кушта яксар пиру барно,
Нагардам харгиз аз дини Ахуро,
Ки Маздо дод Зартушти ашуро.
Гузинам рости, неки ситоям,
Дуругу зишт аз гети зудоям.
Ба рохи доду дин бошам ба пайкор,
Ба деву Ахриман бошам хамистор.
Бувад то як даме дар тан маро чон
Миханро виза созам аз дуручон...»

КАРДАИ 8. ОГОЗИ ЧАНГ БО ХАЮНОН ВА РЕХТАНИ ХУН АЗ ДУ СУЙ

Пас аз гуфту гузори чанг он шом
Сипахбад бар сипах фармуд ором.
Чу шаб бигзашту чашми руз бикшод,
Ду су овози буку кус сар дод.
Ба дашти Мури Зартуштийи хушнон,
Ба назди Чангали Испеди Эрон,
Сипохи ростону з-они чоду
Пагохон ру ба ру гаштанд харду.
Дувоздах бевар ин су аз худинон,
Дувоздах бевар он су аз хаюнон.
Ба тегу гурзу тиру досу жупин
Сипохон хар ду бархурданд пуркин.
Тапиди зери по дар хун басе туш,
Дамида чуйхо аз хун зади чуш.
Савору аспу баргу зин хама хун,
Пиёда низу аз хун дашт гулгун.
Ба-д-он сон рехтан хун дар чахон кас
На аз он пеш диду не аз он пас.

КАРДАИ 9. БА ХАР ЗАДАН САРИ ДУВОЗДАХ ХАЮНРО ДАРАВИДАНИ ЗАРИВАР ВА КУШТА ШУДАНИ У АЗ ДАСТИ ВИДРАФШИ ЧОДУ

Заривар он худини маздаяно,
Сипахдори забардасту тавоно,
Чу оташ дар найистон, к-аш вазад бод
Чи парво аз палангу шери озод.
Сари дах-ёздах душман ба як бор
Дуруди чун ба теги тез жадвор.
Хамояк-номдори девпайкар,
Ки бо хафтод чанги буд баробар,
Ба чанголи дарозу тези чун гоз
Буриди синаи чандин сарафроз.
Биомад, бо Заривар андар овехт,
Ба хокаш хост хуну магз омехт.
Заривар часту шамшере ба-д-у зад,
Ба як захм аз танаш гардан фуру зад.
Хумоякро фуру афканд бар хок,
Зи хунаш гашт хоки дашт нопок.
Чу инро дид Арчасп аз сари кух,
Дилаш шуд реш-реш аз дарду андух.
Ба наздикон-ш гуфто: «Эй дилерон,
Гавону аждахофаш наррашерон,
Миёнтон кист марде гурду бебок,
Зариварро кунад хамчуфт бо хок?
Хар он, к-у аз Заривар оварад сар,
Дихам подош ганчу зар-ш бемар,
Кунам дастури хешу дорамаш шод,
Ба-д-у духтар дихам, созам-ш домод.
Вагарна аз хаюнон то дами шом
Намонад як тану бошем ноком».
Чу чоду Видрафш ин гуфта бишнуд,
Зи чо барчасту пеши шох шуд зуд.
Биовардандаш аспу зин ниходанд,
Ситоми асп бар дасташ бидоданд.
Ба майдон Видрафшаш ронд чун бод,
Ба суи ял Заривар руй бинход.
Яке шамшер, к-аш буд захр обаш,
Ба дузах дев дода обу тобаш,
Ба чоду Ахриман кардаш гудозиш,
Фусунаш хонда дар хангоми созиш,
Зариварро чу аз наздиктар дид,
Зи бурзу ёлу бозуяш битарсид.
Чу мардон ру ба ру рафтан наёраст,
Зи разми ошкоро даст барбаст.
Нихони омад он номарду аз пушт
Зи шона тег бар дил зад-ш, то кушт.
Заривар пахлавони маздаяснон
Супурд он гах гироми чон ба Яздон.
Фитод аз асп сар дар зеру хомуш
Дудаста хокро бигрифт огуш.
Дарег он бурзу ёлу пайкари пок,
Дарег он чони поку гавхари пок.
Сипахсолори Эрон аз чахон рафт,
Шукуху фарри даргохи каён рафт.
Дарег он магзи бедору дили пок
Бишуд аз ин миёну рафт бар хок.

КАРДАИ 10. РАЗМИ БАСТАВАР БО ВИДРАФШИ ЧОДУ ВА КУШТА ШУДАНИ ВИДРАФШ АЗ ТИРИ У

Чу шох аз дидгохаш аз сари кух
Хама ин дид, дар худ сухт з-андух.
Шуд аз марги бародар сахт дилреш,
Зи дида рехт хун бар домани хеш.
Ба наздаш омаданд он гох хешон,
Сарону вижагони Кай хурушон.
Бигуфто: «Ох, он шерри Худо мурд,
Равон бар Кирдигори пок биспурд.
Ба дасти душмани ман кушта шуд хор,
Ба теги кин ба хун огушта шуд зор.
Бирафт он шахсавори гурди Эрон,
Ба мо бигзошт аспу тегу майдон.
Кунун бояд яке гурде диловар
Гузинам чойи шерафкан Заривар.
Миёнтон кист дар марди чу у мард,
Ба пили масту шери нар хамовард?
Тавонад то чу у сархо буридан,
Ба хар як даст дах-дах бидравидан?
Кунад мардона руёруй пайкор
Ба чоду Видрафши девкирдор?
Ду пора созадаш бо захми шамшер,
Сар андар хун-ш дорад, то шавад сер.
Ситонад чони чандин тан дуручон,
Ба хуни он сипахсолор товон?
Сазад, к-уро сипахсолдори Эрон
Гузинам аз миёнтон, эй дилерон.
Дихам аз духтарони хеш уро,
Яке махпайкари хуршедруро...»
Ба посух буд хама хомушу сархам,
Касе аз вежагони Кай назад дам.
На осон будашон чойи Заривар,
Гирифтан, худ ба-д-у кардан баробар.
Хама он сарфарозони дари Кай
Наёристанд чизе гуфт бар вай.
Зи чо бархост Бастури диловар,
Хамон гарданкаши пури Заривар,
Ки аз марги падар месухт чонаш,
Дар оташ дошт сузиш устухонаш.
Бигуфт: «Эй шох, то дорам ба тан чон,
Кунам пайкор бо деву дуручон.
Зи чоду Видрафши девпайкар
Бирезам магзу андозам зи тан сар.
Ба майдон зинда то як тан хаюн хаст,
Надорам харгиз аз гурзу камон даст.
Зи душман хоки Мур овежа созам,
Зи девон пок Эрон-веча созам.
Бидих дастур, то аспе занам зин,
Шавам, чуям аз он бадгавхарон кин...»
Бигуфт: «Эй гавхари чашми бародар,
Бахор асту ханузи чун гули тар.
Хануз аз хафт солат бештар нест,
Ба душман тегу тират коргар нест».
Бигуфт: «Эй шох, домоди нахохам,
На солори бар ин эронсипохам.
Падар хохам бидидан дар чи руз аст,
Магар у зинда дар майдон хануз аст.
Напиндорам, ки бабре бас сутурге
Бигардад кушта бар чанголи гурге...»
Шаханшах гуфт: «Бозат дорам аз чанг,
Ки чанги бачча бошад мар маро нанг».
Биомад Баставар аз шох пинхон
Ба назди аспдорони сипохон.
Ба эшон гуфт: «Зин оредаму асп,
Ки худ дастур дод ин шох Виштасп».
Чу марди содадил буд асппарвар,
Ба гуфти Баставар бинмуд бовар.
Бидодаш аспу бар вай тафт биншаст,
Чахон чун тир з-он чо рафт пуршаст.
Хамида пушти ёлу зини аспон
Бирафт аз чашми Кай Виштосп пинхон.
Падарро куштаву афканда бар хок
Ба хун огушта диду гашт дилчок.
Ба нохун канд рую гардану муй,
Фуру тозид хуну ашк чун чуй.
Бигуфто: «Эй падар, рафтию бар мо
Тихи кардиву торик ин чахонро.
Ту буди сарпаноху пуштбонам,
Бирафти, монд дар дил ормонам.
Чи деват кушт бо найрангу авранд?
Чи тегат хасту андар хокат афканд?
Кадомин дузд бурд аспат бо тороч?
Кадомин тир пайкар кардат омоч?
Чи шуд бо он тавону зуру хангат,
Саге чун чира омад бар палангат?
Чу гашти хар гахе бо бад ба пайкор,
Хамеша буд пирузи туро ёр.
Кунун худ кушта хасти бе даму дуд,
Зи сар то пой тан дар хун биолуд.
Фуру уфтодаи бар хок фаргум,
Зананд аспони чанги бар сарат сум.
Туро муйи сапеду риши чун мушк
Парешад бод хар су чун хаси хушк.
Намедонам чи бояд кард з-ин пас,
Надорам чун ту дигар рохнамо кас.
Дилам хохад, ки гирам сахтат огуш,
Фишонам гарду хокат аз бару душ.
Хурушон то нихам сар бар сари ту,
Бигуям дарди дил пеши бари ту.
Хаметарсам, ки бинандам хаюнон,
Гар аз аспам фуруд оям ба майдон.
Кушандам, чун ту бошад човари ман,
Ба сум кубанд аспон бар сари ман.
Бубахшо, эй падар, к-аз хок пайкар-т
Набитвонам гирифтан, бурдан он бар-т.
Ки гирам дар бару бусам сари ту,
Бирезам ашку хун андар бари ту...»
Ба-д-ин сон Баставар чун бод баргашт,
Ба суи истгохи шох з-он дашт.
Бигуфт: «Эй шох, дидам ман падарро,
Бихаста теги душман дар чигарро.
Тани чун пили у дидам, ба афсун
Фиганда бар замин, олуда бар хун.
Кунун дастур дих, эй шох, бар ман,
Бихохам кини у аз зишт душман».
Чунинаш гуфт шох: «Эй хуштар аз чон,
Чароги дидагони дустдорон.
Ханузат панчаву бозу, ки суст аст,
Бипайвастан ба чангат нодуруст аст.
Чу душман кушт бо чоду падарро,
Тавонад кушт осонтар писарро.
Ман аз марги бародар худ чунонам,
Ки дар оташ гудозад устухонам.
Магар марги Заривар набвадам бас,
Чи сон дарди ту бардорам аз у пас?»
Чунин мегуфту ашк аз дида мерехт,
Ба доман з-ашк марворид мебехт.
Чу ин Чомосп аз Кайшох бишнид,
Дурусти беш дар гуфти писар дид,
Писарро хохиши кини падар буд,
Ба душман сахт дар дил кинавар буд.
Ба Кай гуфто, ки: «Эй боофарин шох,
Бибодо дасти душман аз ту кутох!
Ба майдон кун рахо чанги писарро,
Ки чуяд аз хаюн кини падарро.
Ба чашми худ бубин, к-аз разм имруз
Барояд Баставар бар дев пируз.
Кушад у Видрафши бадкунишро,
В-аз у пас низ чандин бадманишро.
Шикаст орад ба душман аз падар беш,
Дили шохи хаюнон з-он шавад реш.
Ахуро дорад аз хар бад нигохаш,
Зи хар патёра у бидхад панохаш...
Барояд бегазанд аз чанг Бастур,
Зи дарду ранч дорад Гаргараш дур...»
Дудил шуд шоху гуфто: «Гар дар ин чанг
Бимирад Баставар, моро бувад нанг.
Магар мурданд дар Эрон дилерон,
Тихи шуд, ё зи гурдон шахри Эрон,
Ки ман имруз дар чанги бадандеш,
Кашам он норасида баччаро пеш?
На шохи посдори дину фарханг
Биорад баччаву зан пеш дар чанг».
Бигуфт: «Эй подшохи додпарвар,
Ба гети нест чун ту додгустар.
Рахи кун суи душман Баставарро,
Бихохад то аз у кини падарро.
Гувохи бидхадам дил, к-ояд имруз
Ба душман дар набард ин бачча пируз.
Магар боре дуруге то ба-д-ин гох
Шунидасти ту аз ман, эй шаханшох?
Сухан бинмой бовар, к-ин хама рост
Паёме дар дил аз Маздо Ахурост».
Кай он гах дод фармон бар парастор,
Наку аспе биорад бодрафтор.
Яке дархурд зине Баставарро
Занад бар аспу биншонад писарро...
Гузин карданд аспе аз хама хуб,
Ситоме зарнигору зин-ш заркуб.
Буранде з-обгун пулод дар даст,
Гироми Баставар бар асп биншаст.
Савораш кард чун бар асп он гох
Гирифт аз тиркаш як тир Кайшох.
Бигуфт: «Эй тир, аз ман суи душман
Бикун парвозу уро дар чигар зан.
Ба хок афкан хаюни хирасарро,
Гучастак Видрафши чодугарро.
Туи чун рост, дасти ростон гир,
Маро пируз соз имруз, эй тир!
Худоро, куш, то хар дам биори
Ба душман маргу бар мо комгори.
Ба чангу дар набарду разм хар руз
Туро Пирузгар дород пируз.
Сипохи Ахриман бишкаста бодо,
Чахон аз дасти бад вораста бодо!
Чунин боду чунинтар бод, то бод,
Ба коми пок Гаргар бод, то бод!»
Ба чашмаш тирро молид пас шох,
Ба дасти Баставар додаш ба-д-он гох.
В-аз он чо Баставар бар тезтак тафт
Ба сони тир суи размгах рафт.
Ба душман тохт он гурди диловар,
Чу боби хеш шерафжан-Заривар.
Басеро сар буриду рудагон рехт,
Басеро магзу хун бо хок омехт.
Чунон зад рахна дар радхои душман,
Ба захми коргар дар чону дар тан.
Сипохи девяснон пора-пора
Парешон гашт андар хар канора.
Хама ин дид чун Арчосп аз кух,
Рухаш шуд зарду гашташ дил пурандух.
Накутар бар чавон чун чашм андохт,
Зи бурзу ёлу бозу нек бишнохт.
Ба худ гуфт инчунин гурде диловар
Ба Эрон нест чуз пури Заривар.
Ба наздикон-ш гуфто: «Эй хужаброн,
Кунанда пуст аз шерону баброн.
Чаро чун курчашмеду гаронгуш,
Чу бумон аз чи биншастед хомуш?
Намебинед оё он чавонро,
Ба гохи разм чун шери жаёнро?
Касе гар аз шумо, эй наррадевон,
Равад дар чанги уву бистадаш чон,
Ба подошаш дихам ман духтари хеш,
Хам он тахти шахи пас аз сари хеш».
Зи нав пеши хаюншохи фусунсоз
Биомад Видрафши чодуви боз.
Ба дастон теги тезе бо гарон гурз,
Саропо зишт чун девон бару бурз.
Бидода оташи кин теги у тоб,
Зи оби хашм деваш дода буд об.
Савори аспи масти аждахоху,
Ба ёзиш бабру дар тозиш чу оху.
Ба суи Баставар чодугари пир
Аз он чо ронд аспи хеш чун тир.
«Бирезам,-гуфт,-дар хокаш чигарро,
Канам, пас пеши шох орам-ш сарро».
Ба сони гирдбод андар биёбон
Ба суи Баставар омад шитобон.
Камонро Баставар бигрифту он тир,
Ба зих сахташ кашиду гашт ожир.
Бигуфт: «Эй аспгуши бозпарвоз,
Ки бар озаргушаспасти ту хамбоз,
Бирав, бар синаи бадхох сар зан,
Дилаш бишкофу дар хокаш биафкан.
Ки Маздо бошад аз кори ту хушнуд,
Бикун он кор, к-ат Виштосп фармуд».
Кашид он гах камонро орашона,
Дили он пири чоду буд нишона.
Бигуфташ Баставар: «Эй пири чоду,
Биё, аз тан чудо созам сари ту.
Зариварро ту кушти, эй пажогин,
Ба хуни уст дастони ту рангин?
Бурун карди ба тег аз бобаки ман
Ту он чони ахуроиву равшан?
Туро ахримани дар тан равонест,
Хама торику зишту зуфт чонест,
Кунун он чони торики туро ман
Ба тире, бин, ки берун созам аз тан.
Зи гети гум кунам ному нишонат,
Ба дузах-дар фиристам зишт чонат.
Ба дасти ман ту акнун кушта гарди,
Ба бодафрох бини з-он чи карди.
Парастори дуругу пайрави дев,
Надори хеч назди рости тев».
Гирифт он гох чоду найзаи хеш,
Биомад рубаруйи Баставар пеш.
Бизад он найза бар бозуи у сахт,
Ба хашму кина гуррон пири бадбахт.
Ба бозу хаст нуки найзаи у,
Зи захри теги он месухт-ш бозу.
Ба гушаш омад овози Заривар,
Паёме аз ахурои фурухар,
Ки: «Берун каш зи бозу теги нопок,
Биандоз аз тани худ дур бар хок!
Камонро гиру тири додаи шох,
Бизан бар синаи пажвини бадхох.
Чунон зан тирро бо зури бозу,
Шикофад то дили он деви чоду».
Зи пайкар Баставар пайкон бурун сохт,
Гирифт онрову руйи хокаш андохт.
Ба суи дев пас андохт он тир,
Гузар кард аз дилу мурд он саги пир.
Зи асп уфтод он мурдори нопок
Фуру тозид хун аз риш бар хок.
Ба бар буд карда он деви ситамгар
Кулоху чавшану худи Заривар.
Кашидаш Баставар аз тан хама зуд
Кулоху чавшану он оханин худ.
Ба аспаш буд нишаста пири чоду,
Чу з-он уфтоду мурд, омад бари у.
Писар он худу чавшанро бипушид,
Бар аспи боб биншасту хурушид.
Сипохи гашни душман аз пасу пеш
Фиканду рахна овард аз рахи хеш.
Фуру афканд душман з-асп сарзер,
Ки гуфти най дуруди у ба шамшер.
Зи бас кас рехт хуну бас касе кушт,
Басо деве, ки тан дар хун биогушт.
Ялон дар пешгохи маздаяснон
Бидиданд ину гаштанд офаринхон.
Ба-д-ин сон омад он шери сарафроз
Ба наздики сипохи ростон боз.
Бишуд наздаш сипахкаш Пур-Чомосп,
Гироми зодаи дастур Чомосп.
Ба ойини кухан рух канду зад тег,
Гирифташ гардану бигрист чун мег.
Хурушон хар ду бар марги Заривар
Хама гаштанд дар хуни чигар тар.
Сипахкаш Баставарро гуфт, к-«Акнун
Зи майдон рав ба аспон зуд берун.
Ханузат хаст ёлу бозувон суст,
Нагашта сахт дасту панчаи туст,
Ханузат чанг бо девон пагох аст,
Ба коми маргат афкандан гунох аст.
Хамон бих, то ба чойи худ рави боз,
Шави бо модару хохат-т дамсоз.
Хануз аз чангу офанду падофанд
Наи огох, эй пурмоя фарзанд.
Ту рохи чангу ойини задухурд
Набишносиву сози разму овард».
Ба посух Баставар гуфт: «Эй сарафроз
Биё, гир ин дирафшу сар барафроз,
Агар ман зинда боз оям аз ин рох
Бихонам номаи разми ту бар шох.
Бигуям чун биразмиди ту имруз,
Чи гуна омади бар дев пируз...»
Дигар нашнид панду сар бигардонд,
Ба чуши чанг аспи хеш пас ронд.
Ба този асп дасту пою гардан
Буриду зери по афканд душман.
Бирафт ондун дудаста размсозон
Ба-д-он суи сипохи девяснон.
Кучо Испандидоди номбардор
Бикарди бо сипохи дев пайкор.
Чун ин эрониён диданд, гаштанд
Дилер аз он ду чанги марду хурсанд.
Хама эронсипох он гах зи хар суй
Ба душман тохт бо чегу хаёхуй.
Сипохи хар ду кишвар бо хам омехт,
Ба тегу гурз бо хам андар овехт.
Буриданду шикастанду дариданд,
Фиканданду бибастанду кашиданд.
Ба зери пойи аспу пилу мардум
Насои куштагон дар хок шуд гум.
Чу дид Испандидоди гурд уро,
Сипохи подшах биспурд уро.
Баромад худ ба он кухе, ки он чой
Ба бунгах буд Кави-Арчосп бар пой.
Ба перомун-ш виспи сарпарастон-ш,
Сипоху посдору дарпарастон-ш.
Парасторону пайвандону хешон,
Сарону сарварони девкешон.
Хамон Ашторванди аждахофаш,
Дигар Вандарманиш чун деви саркаш.
Чу чоду Татриёванди фусунгар,
Сипахкаш Виспагарви кухпайкар.
Пашан бо он Сипанчурушки хунхур,-
Дабири пешкору пири дастур.
Ду рах аз марди чанги дах хазори,
Сипохе баргузида корзори.
Дилер Испандидод аз пахлуву пушт
Биомад тафту чандин тан душон кушт.
Зи хуни куштагон анбух-анбух
Фурусу сурх руде тохт аз кух.
Хаюнонро аз эдар бахт баргашт,
Зи бими чон фуру ронданд бар дашт.
Ба-д-он куштор як кас то ба бегох
Намонд аз бутпарастон зинда чуз шох.
Гирифт Испандидод он гоху басташ,
Буридаш пойхову хар ду дасташ.
Сипахбад зориву зинхор-ш нашнуд,
Ду чашмаш сухт, гушу бини бидруд.
Нишондаш бар бурида дум харе пир,
Бибасташ ру ба пас бар хар ба занчир.
Равонаш кард зи шахри хаюнон,
Ба хори, то бувад чун саг канад чон.
Бигуфт: «Эй бадниходи зишткирдор,
Дуручи тирачони зуфти мурдор!
Бирав, гум шав аз ин чо, эй бадандеш,
Ба назди бадрагони ахриманкеш.
Замини мадаяснонро маёлой,
Тани мурдори худро каш аз ин чой.
Ба шахри хеш бо ин гуна дар шав,
Зи «пирузи»-и хешат муждавар шав!
Бигу бо пайравони деви чоду
Чи кард Испандидоди гурд бо ту».
Ба-д-ин сон чанги хунин ёфт анчом,
Зи Эрон рафту мурд Арчосп ноком.
Баромад гуфтаи дастур Чомосп-
Шумори кушта аз хешони Виштосп,-
Зи фарзанду бародар, хешу пайванд
Ба-д-он гах бисту се кас кушта гаштанд.
Фаро бигрифт Эронро саросар
Хуруши гиря бар марги бародар.
Сиях пушид мардум солиён чанд,
Ба суги рушиносони баруманд.
Зи дуди охи сарду гиряи талх
Ба чашми иргон торик шуд Балх.

ФАРГАРДИ 3. ОМУХТАНИ АШУ ЗАРТУШТ МАРДУМОНРО ДИНИ БИХИ

КАРДАИ 1. ОТАШРО ФУРУЗОН ДОШТАН

Ашу Зартушт чун дар Балхи Боми
Бигашт аз бас баруманду гироми,
Шах уро мехрубони карду бинвохт,
Ба худ рахбар гузиду сар барафрохт.
Ба базму разму суру суг вахшур,
Ба шоху вежагон-ш омухт Дастур.
Хунар омухтшону донишу дод,
Хирад парвардану дих кардан обод.
Рахи озодагиву растагори,
Набарди рохи бахту комгори.
Ба дастури паямбар шохи бихдин
Ба Эрон сохт оташгох чандин.
Дари фарзону дину донишу дод
Ба руйи марду зан Зартушт бикшод.
Фурузон дошт оташро шабу руз,
Буд он чо мардумонро донишомуз.
Бигуфт: «Оташ, ки чони ин чахон аст,
Фуруги Човидони Бекарон аст.
Парастори кунеду пок доред,
Ба бочу барсам онро зухр оред.
Хамеша зинда дореду фурузон,
Биафрандеду бошедаш нигахбон.
Нишон аз донишу дод аст оташ,
Аз он ру равшану пок асту дилкаш.
Чароги донишу доду хирадро
Нигах доред равшан дар хама чо.
Хирад он оташи равшан ба рох аст,
Вагарна ин чахон торик чох аст.
Ба рузе панч бор оташ фурузед,
Ба оташ-зухр хушбуйи бисузед.
Ахуропухр оташро парастед,
Агар неку ахурокеш хастед.
Ахурочехр оташро ситоед,
Ба шахри рушнои рах кушоед,
Намоз оред бар Мадо Ахуро,
Ба ёри рузу шаб хонед уро,
Ба Маздо розхои хеш гуед,
Ниёзи хеш танхо з-у бичуед.
Чароги доду донишро фурузон
Бидоред аз барои пок Яздон.
Худованди хирад-Маздо Ахуро
Чу чон дар ин чахон бинхода уро.
Чахон чунбандаву гарданда аз уст,
Хама пармуда ин чо зинда аз уст.
Зи бахри рости созед пайкор,
Хамеша накуви чуед дар кор.
Бихи варзеду бих андеша созед,
Бихи кушеду неки пеша созед.
Биомузед гети кардан обод,
Зи банди деви паркон будан озод.
Парастед оташи поки Худоро,
Нишони руйи поки Восноро,
Фуруги чехраи Маздо Ахурост,
Хам аз вай дидагони Мехр биност.
Ба гети хар чи хаст, он зинда бо уст,
Чаман сабзанда, гул дар ханда бо уст...

КАРДАИ 2. ХОВАНГОХ ВА ПАЙКОР БАХРИ ОБОДИИ ДЕХ

Барояд чун ба ховангох Хуршед,
Шавад боми чахон чун шир испед,
Ба хушнудийи Маздо, бахри карниш,
Худои покро бахри ниёиш,-
Ба покийи дилу дасту тану чон,
Ба назди оташи поки фурузон,-
Хамон ойини хум оред бар чой,
Хучаста Ховани доред барпой.
Парастед он ради ховангахонро,
Худои ростини ростонро.
Ки андар коргохи гохи Хован
Сари кор аст дасту чашм равшан,
Бибошед аз пайи кору парастиш,
Ба хушнудию яснову ба карниш,
Ба он, к-у русторо парваранда-ст,
Фузуниву фаровони диханда-ст.
Раде, к-осудаву ободу хуррам
Бидорад висаро бо мехр хар дам.
Ашои ростони ростинро,
Ради боофарину бихгузинро,
Чароги равшани рохи бихиро,
Фуруги бомгохи фаррахиро.
В-аз он пас шоху дарвешу киху мих
Бикушанд аз пайи ободии дих.
Биёранд обу дар хоки баруманд
Дарахтон парваранду тухм пошанд.
Шукуфон богхо созанд бунёд,
Диху виса хама доранд обод.
Шумори аспу гову уштуру меш
Бигардад сол то сол аз чаро беш.
Зи нозу ганчу нону дон фаровон
Бувад пайваста руйи хони дихгон.
Ситоиш мар Худои Хованиро,
Ниёиш кирдигори равшаниро,
Ки хаст у Воснову Висп-огох,
Чахонафрузу Дилсузу Накухох.
Фуруги Мехр, к-аз руйи Ахурост,
Хазорон чашму бевар чашм урост,
Гар аз дил бигзарад-т гуфтору кирдор,
Хама у бинаду бошад шунидор.
Нихону ошкоро Уст доно,
Дили сангу раги чонрост бино...»

КАРДАИ 3. РАПИТВИНГОХ ГУЗОРИДАН ВА КУШИШ БАХРИ ОБОДИИ ШАХРХО

Чунин фармуд Зартушти Спитом
Бихонро андар он пуршур хангом:
«Ба ними руз чун Хуршед шуд рост,
Зи руяш гунбади нили биорост,
Худинон боз гирди оташ оянд,
Худованди Рапитвинро ситоянд.
Маниш поку куниш поку забон пок,
Дилу андешаву чону равон пок,
Дигар бор аз Ахуро ёд оранд,
Ба оташ арч бар Зантум гузоранд.
Намоз оранд Зантумро, ки бар шахр
Шукуфоиву ободи дихад бахр.
Ба-д-он гах бо дилу андешаи нек
Бихи варзанду кору пешаи нек.
Бузургу хурд-бихдин шоху дарвеш
Бигирад кори неку бих куниш пеш.
Бисозад хонаву коху раху пул,
Бикорад тухму дони урвару гул.
Бисозад бораву симчу канад чуй,
Кушояд конхои охану руй.
Аюхшуст андар оташ то гудозад,
Кананду путку досу теша созад.
Бузургу хурд дар он шахри хуррам
Шукуху фаррахи орад фарохам.
Гадову шоху дарвешу тавонгар
Ба дину довари бошад баробар.
Ба кушти хар ки бар неки камар баст,
Ба кори нек рузу шаб занад даст.
Шавад з-ин рох то хушнуд Зантум,
Зияд осудаву дилшод мардум.»

КАРДАИ 4. УЗЕРИНГОХ ВА ПАЙКОР ДАР РОХИ ОБОДИИ КИШВАР

Ба Кай Виштосп-шохи додгустар
Чунин фармуд Зартушти паямбар,
Ки: «Чун бигзашт хангоми Рапитвин,
Бипардозанд дар кори Узерин.
Ба хангоме ки Мехри гетиафруз
Ба боми Бохтар зад парчами руз,
Бузургу хурд назди оташ оянд,
Худованди Узеринро ситоянд.
Ба мораспанду хуми поки ширин
Ниёзи хеш хоханд аз Узерин,
Ки хаст он ростиро рост сарвар,
Нигахбону фузунибахши кишвар.
Чавону пири кишвар шоху дарвеш
Кунад обод шахру кишвари хеш.
Кунад пайкору кушиш бахри кишвар,
Бихохад бахту пирузи зи Гаргар,
Ки бошад хурраму сарсабзу обод,
Бихон он чо зиянд, озоду дилшод.
Бихи андешаду неки хамеша,
Бибошад росткору ростпеша.
Ба доду рости кушад киху мих,
Чахонро дорад аз доду дихиш бих.
Бикушад, то ба кишвар оварад суд,
Ахуро з-у бувад хамвора хушнуд...»

КАРДАИ 5. АЙВИСРУТРИМГОХ-ГОХИ ПАЙКОР БАХРИ ХУРРАМИИ ХОНАВОДА

Чунин фармуд вахшури дилогох
Барушонро ба хангоми шабонгох:
Ба шаб чун рехт Хуршеди чахонтоб
Ба чоми ложварди бодаи ноб,
Бихон бо божу барсам назди озар
Фаро хоханд коми дил зи Гаргар.
Ба Айвисрутрим бихтар ниёиш
Кунанду нек созандаш ситоиш.
Фурузанд оташи Айвисрутрим
Зи гохи шом то шаб чун шавад ним,
Ки хаст он зиндагониро нигахдор,
Ба хуррам зистан дар кору темор.
Расад оромишу осудаги з-уй,
Бигардад хурраму хуш зиндаги з-уй.
Кунад у рузбих зартуштиёнро,
Бихону поку бастакуштиёнро.
Киху мих бо дилу андешаи нек
Бигирад пеш кору пешаи нек.
Бикушад дар рахи ободкори,
Пайи хушрузию хушрузгори.
Бибандад кор дастури паямбар,
Бихохад рузгори хуш зи Гаргар.
Зи деву дузду хар бедодванде
Варистонро наояд то газанде...»

КАРДАИ 6. УШАХИНГОХ-НАМОЗИ БОМДОД ВА ПАЙКОР АЗ БАРОИ ОБОД КАРДАНИ ХОНАХО ВА ХУШИВУ ХУРРАМИ ДАР ОНХО

Чунин фармуд пайгамбар ба Кайшох,
Бикардан кор андар Ушахингох:
«Чу ними шаб бирафту ними дигар
Биомад, то даме Хуршед зад сар.
Ба мино хум гуи рехт Хуршед,
Ки чоми ложварди гашт испед.
Фуруги Ушахини поку равшан
Чахонро боз чон бахшид дар тан,
Ашувони ахурокеши бихдин
Бибанданд оташ андар куй озин.
Ба барсам ру ба руйи пок оташ
Фурузону гузину поку дилкаш,
Ситоянд Ушахини рушноро,
Фуруги руйи поки Восноро.
Дилу дасту забон аз бад бишуянд,
Ба поки роз бо Маздо бигуянд.
Сазанда зухр бар оташ биоранд,
Намози Ушахингахро гузоранд,
Ба кори нек аз Якто Худованд
Хушиву хонаободи бихоханд.
Ба чуз поки напурсанд аз чахондор,
Ба пиндору ба кирдору ба гуфтор.
Парастанд он ки дорад хона обод,
Ради хуррамгари равшандилу род.
Киху мих созад андар дил сиголиш
Барои хонахо бихбуду болиш.
Шукуху равнаку рузи фаровон
Барои хонадон аз пок Яздон.
Хумоюн хочаи бодонишу дод
Бидорад хонахо аз мехр обод,
Бикушад бахри бихтар зиндагони,
Барад то бар сар андар шодмони.
Аз у хушнуд бошад пок Додор,
Зи хар гуна бадаш бошад нигахдор.
Ба гохи Ушахин бархез аз хоб,
Ба кардан дудмон обод биштоб!...»

КАРДАИ 7. ЯТОХУ-ГУЗИН КАРДАНИ САРВАРИ ХИРАДМАНД ВА РОСТИН

Дар он хангом дар хар кую барзан
Дар Эроншахр пур буд дузду рахзан.
Ба роху руй сар то сар ба кишвар
Пайи тороч буд дузди ситамгар.
Хамедун рахбарону пешвоён
Ситам карданд бар чони дупоён.
Хаме хурданд хуни пиру барно,
Гаронони забардасту тавоно.
Ба рохи бад бибурданд аз паси хеш
Киху михро сарони ахриманкеш.
Ба фармони Худо он гох вахшур
Ба мардум дод панду хонд дастур.
Ки бидхад то варистонро рахои
Зи торики ба суи рушнои.
Чунин фармуд пайгамбар дар ин рох,
Ки: «Ин ойин бичошад дар чахон шох:
Чунон чун он Худо пок асту доност,
Ба-д-он сон сарваре бояд раде рост.-
Гузидан рохбаре бояд хирадманд,
Сазои гоху бо фарри Худованд,.
Ба доду донишу хуби яке рад,
Шиносад рост аз каж, нек то бад.
Раде, к-аз бих маниш тухми бихи кошт,
Бихи кард, аз Ашо у бахра бардошт.
Ба неки он ки бар Хуршед рах ёфт,
Фуруги рости дар чони у тофт.
Ашуву некхоху ростпаймон
Ба Маздо рохчую некфармон.
Чавонмарду зи дарвешон ба темор,
Ки бо доду дихиш хасту накукор.
Хамон марде, ки дар рохи Ахуро
Бувад солор мардони ашуро.
Бибандад рох бар дуздию тороч,
Нихода аз накуи бар сараш точ...
Ки мардумро барад у аз паси хеш
Ба рохи ростию доду дин пеш...»
Гузидан сарваре бояд дилогох,
Накуварзу накугую накухох.
Ки бошад додварзу додгустар,
Хирадманду ашуву додпарвар...

КАРДАИ 3. АШАМ-ВУХУ, ЧУСТАНИ АШО, РОСТИ. БИХИ КАРДАН ВА РОСТ БУДАН

Чунин фармуд Зартушти Спитом
Барушонро дар он пуршур хангом,
Ки: «Дар пиндору дар кирдору рафтор
Зи бахри рости созед пайкор.
Дилу андешаву кору сухан рост
Бидореду хамеша чону тан рост.
Гузинед аз дуругу дев дури,
Мачуед аз бадон харгиз парури.
Бичуед аз рахи неки Ашоро,
Фуруги руйи хуршеди Худоро.
Бихохед аз рахи дониш аз У бахт,
Зи рохи дод чуед афсару тахт.
Бихи варзеду якрах рост гуед,
Ба неки суи Гаргар рох пуед.
Ашои бихтарин некист, боре,
К-аз он хушбахти асту растагори.
Накуи рох суи некбахтист,
Ба Ушто чуз накуи рах дигар нест.
Бихишт аст он касеро, к-у Ашоро
Бичусту бурд фармони Худоро,
Зи бахри Ростийи бихтарин кор
Бикарду дар накуи сохт пайкор...»

КАРДАИ 9. ДОДУ ХИРАД ВА ДОНИШ ОМУХТАН ВА ГАВХАРИ ФАРЗОНУ ФАРХАНГ ВА ГАНЧИ ЧИСТО АНДУХТАН

Ба некон хамчунин фармуд вахшур,
Хирад доранд дар хар кор дастур:
«Гар аз рохи хирад берун нихи гом,
Ба дузах дар шави навмеду ноком.
Зи дарёи хирад шахвор гавхар
Бичую ганчи Чисто з-он бурун бар.
Ба дил ганче них аз фархангу фарзон,
Ба дониш кун чароги дил фурузон.
Хунар омузу бо гуфтори вахшур
Хирад алфанч аз гахвора то гур.
Чароги донишу фархангу фарзон
Хамеша дор чун оташ фурузон.
Ки аз Чисто бибини руйи Бахман,
Ба кирдори фуруги Шед равшан.
Расонад у-т бар Хурдоду Мурдод,
Ба мену човидон мони ту дилшод.
Ба гети аз хирад боши ту пируз,
Зийи бо бахти неку шоду бихруз.
Хирадро дор дар хар кор дастур,
Ки дорад онат аз хар гуна бад дур.
Худованди Хирадро кун ситоиш,
В-аз У мехох ёриву кушоиш.

КАРДАИ 10. ОБОД КАРДАНИ ЭРОН БА ДАСТИ ВАРИСТОНИ ЗАРТУШТ

Ба-д-ин сон рузу шаб Зартушти вахшур
Бихиву ростиро дод дастур.
Паёми пок Яздонро ба хар гох
Бидоду мардумонро сохт огох.
Дупоёнро ба суи рушнои
Хамекард у паёпай рахнамои.
Киху михро ба кеши рости хонд,
Палид аз поку нек аз бад шиносонд.
Хунархои накуву дониш омухт,
Чароги рохи бинишшон барафрухт.
Ашувони ахурокеши доно
Ба дини ростини маздаясно-
Чу гуфтори паямбар кор бастанд,
Зи тангию бажанди бозрастанд.
Тавонгар чун зи дасти бенапоён
Гирифту мустамандону гадоён-
Ба хамдасти худинони накукор
Ба рохи доду дин карданд пайкор.
Ба дасти бихкуниш бунёдкорон
Паёпай хурраму хуш гашт Эрон.
Чу Зартушти ашу дар хафт кишвар
Набуд он гох гундое хунарвар.
Дил аз Чисто чу дарёи дамон буд,
Шигарфу жарфу пахну бекарон буд.
Нихон буд андар он бас гавхари роз,
Барушонро хаме бинмуд у боз.
Ба фарзон аз хама у буд бартар,
Ба дониш кас набуд бо у баробар.
Бихонро рахнамову донишомуз
Ба шахри Балх буди у хама руз.
Хирадро дар чахон у тухм пошид,
Ба гети доду донишро бичошид.
Ба-д-он сон шахри Балх обод гардид,
Дили пиру чавон з-у шод гардид.
Дар он шуд зиндаги бих руз то руз,
Ба доду рости зистанд бихруз.
Пизишки нек донисту гиёхон,
Хазорон дардро бахшид дармон.
Бузургони замон пурсанда буданд-ш,
Пагуён пеши у харбанда буданд-ш.
Аз у бас дардманде ёфт дармон,
Ба тан бас хастаро бахшид у чон,
Гирифт аз бенавову бекас у даст,
Навозиш бар гадоён карду биншаст.
Бидод уфтодагонро у хаме нон,
Басо дилхастаро бахшид дармон.
Шумори ахтарону гардиши руз,
Гирифти Моху Хури гетиафруз,
Чу руду дашту дарёву биёбон,
Кучо дар хафт кишвар дод Яздон,
Гиёху хоку сангу чондорон,
Дар обу хушкию куху биёбон,
Хама аз дигарон бишнохт бихтар,
Хама дониста буду карда аз бар.
Дили у аз хама огохтар буд,
Бидонанда хама кору хунар буд.
Аз он ганчина, к-андар дил биандухт,
Ба мардум доду бахшиду биомухт.
Кишоварзи зи виспон бих тавонист,
Бикандан кони зарру сим донист,
Хунархои наку буд карда аз бар,
Хаме омухт мардумро аз он дар.
Зи хар шоиставу боиста он гох,
Хаме пиру чавонро кард огох...
Бас оташгоххо дар шахру русток
Бишуд бунёду бурданд оташи пок,
Басо канданд чую варз киштанд
Дарахту дона бар хоки баруманд.
Басо канданд кон андар дили гор,
К-аюхшут шуд афзуну ганч бисёр.
Ба-д-ин сон гашт шахри Балхи Боми
Парастишгохи боарчу гироми.
Намуна гашт он шахри шукуфон
Ки дигар шахрхо кардан-ш пужхон.
Бигустурданд дину донишу дод,
Михан аз бих куниш карданд обод,
Ба хар кунчу канори шахри Эрон
Шуд он гах оташи Маздо фурузон.
Бузургу хурд он чо оташафруз,
Хаме буданд дину донишомуз.
Хирадро омухтанду донишу дод,
Хаме буданд соле чанд дилшод.
Шумори аспу гову уштуру меш
Ба-д-он гах дар чарогохон бишуд беш.
Сипах пирузманду ганч бафхам
Бигашту шахр, руз аз руз хуррам...
Ба-д-он хангом Зартушти Спитом
Ба фарзону хирад оварда буд ном.
Ба назди подшоху дарпарастон
Фузун гашт обрую арч чандон,
Ки шоху вежагон бинвохтандаш,
Ба тахти довари биншохтандаш.
Чунон буд додварзу додгустар,
К-аз у буд анчуман хушнуд яксар.
Ба Кай буд хамнишину хамдами роз,
Ба чашну суру базму разм дамсоз.
Хамеша буд Кай хамрохи вахшур,
Гирифташ рахнамои кору дастур.
Ба рохи доду дин пайкор карданд,
Ба ободийи кишвар кор карданд.
Чахон ободу рузи шуд фаровон,
Фузун шуд нону дону ганчи Эрон.
Зи дузду рахзану деву ситамгар
Тихи карданд шахру дих саросар.
Зи кишвар Кай нишони дев биздуд,
Дуругу бадкунишро кард нобуд.
Ба гуфтори паямбар кор бастанд,
Зи хориву нажанди бозрастанд...

(Дунбола дорад...)

2008-08-19T20:02:00.000+05:00

HRW: Russia/Georgia: Investigate Civilian Deaths

2008-08-15T10:18:00.004+05:00

High Toll from Attacks on Populated Areas

http://hrw.org/english/docs/2008/08/13/russia19620.htm

Human Rights Watch:(Tbilisi, August 14, 2008) – Forces on both sides in the conflict between Georgia and Russia appear to have killed and injured civilians through indiscriminate attacks, respectively, on the towns of Gori and Tskhinvali, Human Rights Watch said today. Human Rights Watch expressed its deep concern over the apparently indiscriminate nature of the attacks that have taken such a toll on civilians.

“Russian, Georgian and South Ossetian forces all have an obligation under international humanitarian law to protect civilians from attack,” said Holly Cartner, Europe and Central Asia director at Human Rights Watch. “The latest information on civilian casualties in Gori, Tskhinvali and surrounding areas calls into question whether the forces are respecting that obligation.”

Keti Javakhishvili, 25, was wounded during an attack on the Georgian town of Gori on August 12, 2008. © 2008 Human Rights Watch

Attack on Gori town square

An attack on the main square in the Georgian town of Gori on August 12, 2008, killed and injured dozens of civilians, Human Rights Watch said today. The attack took place in the morning in front of the Gori Municipality Administration building, where several dozen civilians had gathered to collect food distributed by local officials. Victims of the attack described to Human Rights Watch how they saw numerous small explosions within seconds before they fell to the ground.

According to victims, at least eight people died immediately, including a Dutch journalist. The injured were initially taken to the Gori hospital, but were evacuated to Tbilisi, the Georgian capital, due to the deteriorating security situation. On August 12, the Gudushauri National Medical Center of Tbilisi admitted 23 civilians from Gori, many of them injured in the morning’s attack.

Although the Russian military initially denied that it was involved in military operations in Gori, Foreign Minister Sergei Lavrov confirmed on August 13 that Russian forces were active in the area. There were also several aerial bombardments of Gori from August 9 through 12 which could only have been carried out by Russian airplanes.

Keti Javakhishvili, 25, told Human Rights Watch researchers in Tbilisi that she went with her neighbors to get bread and was injured in the attack: “I heard an explosion and dropped to the ground.” Javakhishvili suffered massive trauma to her liver, stomach, and intestines, as well as hemorrhagic shock, said Dr. Merab Kiladze, head of the medical center’s surgery department.

Another victim, Nodar Mchedlishvili, 54, told Human Rights Watch that he went to the municipality building to get food to feed eight people displaced from South Ossetian villages. “In a couple of seconds from everywhere I heard what sounded like massive gunfire. We fell on the ground and some people never got up.” Mchedlishvili sustained shrapnel wounds to his left leg and knee. He was driven to Gori hospital in a car with six other victims as part of a convoy of the injured before being transferred to Tbilisi. Giorgi Malkhaziani, 59, whose right leg was shredded as a result of the attack, corroborated Mchedlishvili’s accounts of events.

“The circumstances suggest that Russian forces either carried out the attack on Gori or at least should know of an attack by South Ossetian forces,” said Cartner. “Russia clearly has the duty to investigate this incident as a potential war crime and hold those responsible to account.”

It is unclear whether there was a legitimate military target in the area. The Georgian military were reported to have withdrawn from Gori the previous night. Victims interviewed by Human Rights Watch indicated there was no military presence in the area. The multi-story municipality building is clearly visible, and as a civilian object is protected from targeting.

Nodar Mchedlishvili, 54, was wounded during an attack that took place in front of the Gori Municipality Administration Building the morning of August 12, 2008. He and other civilians had gathered there to receive food and other humanitarian assistance. © 2008 Human Rights Watch

Attacks in Tskhinvali

When Human Rights Watch entered Tskhinvali on August 13, the city was largely deserted. Human Rights Watch researchers saw numerous apartment buildings and houses damaged by shelling. Some of them had been hit by rockets most likely fired from Grad launchers, weapons that should not be used in areas populated by civilians, as they cannot be directed at only military targets and are therefore inherently indiscriminate. Also, Human Rights Watch saw several buildings that bore traces of heavy ammunition as if fired from tanks at close range. There was some evidence of firing being directed into basements, locations where civilians frequently choose as a place of shelter.

Since Georgian and Russian forces use identical Soviet-era weapons systems including main battle tanks, Grad multiple-launch rockets, BMP infantry fighting vehicles and tube artillery, Human Rights Watch cannot definitely attribute specific battle damage to a particular belligerent, but witness accounts and the timing of the damage would point to Georgian fire accounting for much of the damage described below.

Human Rights Watch researchers interviewed about 30 individuals, including civilians who had remained in the city during the entire period of the fighting, a few civilians who had just returned to check on the state of their homes, and several members of South Ossetian forces.

One man identified only as Giorgi took Human Rights Watch researchers to his apartment building at 50 Luzhkov Street, which he explained suffered severe damage during fighting that took place between Georgian and South Ossetian forces from August 7 to10. He told them:

“They had no pity for civilians. When the fighting started, everyone who remained in the building rushed to the basement. We stayed there for the next two days, unable to step outside because the shelling was so heavy. On August 9, a BMP [infantry fighting vehicle] fired right into the basement, leaving a gaping hole in the wall. The noise was deafening and debris was flying all over the place. My neighbor’s elderly father-in-law was so scared that he started running away, slipped and broke his legs. No one was killed because everyone was in the adjacent room.”

Human Rights Watch saw the hole in the wall, and learned that those in the basement survived only because they were in an adjacent room.

Giorgi also showed Human Rights Watch a completely destroyed building nearby and explained that when the building was hit by a Grad rocket, six of the tenants, four women and two men, (all ethnic Azeris) were thrown from the window by the blast wave and fell to the ground. They suffered severe concussions and multiple bruises, but managed to crawl into the basement and hide there. They were hiding in the basement until August 10, with the neighbors taking care of them.

Casualty numbers in Tskhinvali

A doctor at Tskhinvali Regional Hospital who was on duty from the afternoon of August 7 told Human Rights Watch that between August 6 to12 the hospital treated 273 wounded, both military and civilians. She said her hospital was the only clinic treating the wounded in Tskhinvali. The doctor said there were more military personnel than civilians among the wounded and added that all of the wounded were later transferred to the Russian Ministry of Emergencies mobile hospitals in South and North Ossetia. As of August 13, there were no wounded left in the Tskhinvali hospital.

The doctor also said that 44 bodies had been brought to the hospital since the fighting began, of both military and civilians. The figure reflects only those killed in the city of Tskhinvali. But the doctor was adamant that the majority of people killed in the city had been brought to the hospital before being buried, because the city morgue was not functioning due to the lack of electricity in the city.

From August 8 to 11, the doctor said, staff had to move all the patients into the hospital basement because of the constant shelling. The doctor said the hospital was under fire for 18 hours. Human Rights Watch documented the damage caused to the hospital building by a rocket believed to have been fired from a Grad multiple rocket launcher which hit the hospital, severely damaging treatment rooms on the second and third floors.

The doctor told Human Rights Watch that she could not leave the hospital because of the heavy shelling. She also said that two sisters, hospital employees, were killed on August 8 or 9, as they were hiding in the basement of their house.

Selected accounts of the fighting

Two women living on Luzhkov Street spoke to Human Rights Watch about their ordeal of spending more than two days in the basement of their apartment building, also damaged by shelling. One of them, a teacher at the local kindergarten, said: “They were shooting from Grad rocket launchers, paying no attention to civilians living in these houses. We went deaf from the shelling. They simply wanted to wipe us off the face of the earth.”

The woman showed Human Rights Watch researchers the kindergarten building hit by the Grad rockets, as well as fragments of the rocket itself. The children from the school had been evacuated earlier, and two members of the South Ossetian forces told Human Rights Watch that young volunteer militia had been hiding in the building.

On the neighboring street, witnesses told Human Rights Watch that a woman, who was eight months pregnant, peeped out of the basement on the second day of the fighting, was hit by a stray bullet, and died from her wounds.

Pavel, a man living at 20 Isak Kharevov Street, showed Human Rights Watch his building, which had been completely destroyed by the shelling. He said he spent three days in the basement, together with his wife. He said all the residents of the building were hiding in the basement without food or drinking water. The men took turns trying to fetch water under heavy artillery fire. Pavel told Human Rights Watch that when he went to get water, a shell hit the ground next to him.

Burning and looting of Georgian villages

On August 13, Russian forces seemed to be taking measures to prevent the looting of Georgian villages; the road south from the town of Java to Tskhinvali was closed to members of South Ossetian paramilitary groups. Russian officers at the checkpoint told Human Rights Watch that the road closure was due to the massive looting taking place in Georgian villages along the road.

However, moving back from Tskhinvali to Java on the evening of August 13, Human Rights Watch researchers saw, for the second day running, houses that were ablaze in several Georgian villages. They had clearly just been torched. One counterintelligence officer of the South Ossetian forces claimed to Human Rights Watch that: “We burned these houses. We want to make sure that they [the Georgians] can’t come back, because if they do come back, this will be a Georgian enclave again and this should not happen.”

The officer went on to describe events during the fighting, including the execution of a Georgian armed man: “The day before yesterday [August 11, 2008], the Georgians killed two of my soldiers in the village of Tamarasheni. We had been conducting a sweep operation there. We detained three of them. Two of them didn’t do anything to us so we just let them go – we couldn’t take them anywhere as I had to take care of my own men first. The third one seemed to be high on something – a normal person would have surrendered, and this one was shooting at us instead. We questioned him and then executed him.”

He expressed concern about the ongoing pillaging: “There are looters everywhere in these villages. ... The looters are now moving to Gori (I went there this morning). The fighting there is over, and now the looters are looting there to profit from this war. Someone has to do something about it.”

Related Material

From: http://hrw.org/english/docs/2008/08/13/russia19620.htm

© Copyright 2003, Human Rights Watch 350 Fifth Avenue, 34th Floor New York, NY 10118-3299 USA